Το προηγούμενο ΠΣΚ είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω στο Wikimedia CEE Meeting 2026, που πραγματοποιήθηκε στην Κλουζ-Ναπόκα της Ρουμανίας. Ήταν μια ακόμη σημαντική ευκαιρία να συναντηθώ από κοντά με ανθρώπους από τις κοινότητες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας και των γειτονικών περιοχών. Συμμετείχα στη διοργάνωση εκπροσωπώντας την ελληνική Wikimedia κοινότητα και το Wikimedia User Group Greece, σε ένα περιβάλλον όπου η ανταλλαγή εμπειριών δεν περιορίζεται στις παρουσιάσεις: συνεχίζεται στους διαδρόμους, στα κοινά γεύματα και στις συζητήσεις που γεννούν τις επόμενες συνεργασίες.
Το Wikimedia CEE Meeting είναι η ετήσια περιφερειακή συνάντηση που φέρνει κοντά συνεισφέροντες, affiliates και ερευνητές γύρω από τα Wikimedia projects και την ελεύθερη γνώση.. Η φετινή συνάντηση φιλοξενήθηκε στο Babeș-Bolyai University και οργανώθηκε από τους Wikimedians of Romania and Moldova User Group, με τη συνεργασία φορέων και ομάδων της ευρύτερης περιοχής.
Η συνάντηση αυτή έχει διαχρονικά έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Δεν είναι απλώς ένα συνέδριο για τη Βικιπαίδεια ή για τα Wikimedia projects· είναι ένας χώρος όπου κοινότητες με διαφορετικές γλώσσες, μεγέθη, ιστορίες και προκλήσεις ανακαλύπτουν πόσα κοινά έχουν. Από τις μικρές γλωσσικές εκδόσεις της Βικιπαίδειας έως τις πιο οργανωμένες ομάδες χρηστών και τα αναγνωρισμένα chapters, όλοι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με παρόμοια ερωτήματα: πώς προσελκύουμε και διατηρούμε νέους συνεισφέροντες; Πώς συνεργαζόμαστε με πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς φορείς; Πώς αξιοποιούμε νέες τεχνολογίες χωρίς να υποχωρούμε στις αρχές της αξιοπιστίας, της διαφάνειας και της ελεύθερης γνώσης;
Η αξία της δια ζώσης συνάντησης
Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της συνεργασίας γίνεται διαδικτυακά, οι δια ζώσης συναντήσεις εξακολουθούν να έχουν μια ξεχωριστή αξία. Η Wikimedia κίνηση βασίζεται σε ανθρώπους: εθελοντές που αφιερώνουν χρόνο, γνώση και φροντίδα για να βελτιώσουν την ελεύθερη γνώση. Η δυνατότητα να γνωρίσεις αυτούς τους ανθρώπους, να ακούσεις τις εμπειρίες τους και να καταλάβεις καλύτερα το τοπικό τους πλαίσιο δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης που δύσκολα χτίζονται μόνο μέσα από μηνύματα και τηλεδιασκέψεις.
Στην Κλουζ βρέθηκαν Wikimedians από πολλές χώρες της περιοχής. Οι συζητήσεις κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως:
- η ανάπτυξη και η υποστήριξη των τοπικών κοινοτήτων,
- τα εκπαιδευτικά προγράμματα και η συνεργασία με σχολεία και πανεπιστήμια,
- οι συνεργασίες με μουσεία, βιβλιοθήκες, αρχεία και άλλους πολιτιστικούς οργανισμούς,
- η τεκμηρίωση και αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- η ποιότητα του περιεχομένου και η αξιοπιστία των πηγών,
- η χρήση εργαλείων, δεδομένων και αυτοματισμών,
- οι προκλήσεις και οι δυνατότητες που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη για τα Wikimedia projects.
Ιδιαίτερα χρήσιμη ήταν η ευκαιρία να συγκριθούν διαφορετικές προσεγγίσεις σε κοινά προβλήματα. Μια ιδέα που εφαρμόστηκε επιτυχημένα σε μια μικρή γλωσσική κοινότητα μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για μια άλλη· αντίστοιχα, μια δυσκολία που αρχικά μοιάζει τοπική συχνά αποδεικνύεται κοινή για πολλές χώρες.
Από την ανταλλαγή εμπειριών στη συνεργασία
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του Wikimedia CEE Meeting είναι ότι ενθαρρύνει τις συνεργασίες πέρα από εθνικά σύνορα. Η περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης χαρακτηρίζεται από μεγάλη γλωσσική, πολιτιστική και ιστορική ποικιλομορφία, αλλά και από κοινές εμπειρίες: πολυγλωσσία, πλούσια αλλά συχνά ανεπαρκώς τεκμηριωμένη πολιτιστική κληρονομιά, περιορισμένους πόρους για μικρότερες κοινότητες και την ανάγκη για πιο σταθερές δομές υποστήριξης των εθελοντών.
Για την ελληνική Wikimedia κοινότητα, τέτοιες συναντήσεις είναι ιδιαίτερα χρήσιμες. Παρότι η ελληνική Βικιπαίδεια και τα υπόλοιπα Wikimedia εγχειρήματα έχουν μια μακρά και ενεργή πορεία, υπάρχει πάντα χώρος για νέες συνεργασίες, καλύτερη αξιοποίηση εργαλείων και ανανέωση των δράσεων προσέγγισης. Οι εμπειρίες άλλων ομάδων μπορούν να προσφέρουν πρακτικές ιδέες για edit-a-thons, θεματικές εκστρατείες περιεχομένου, εκπαιδευτικά προγράμματα, φωτογραφικές δράσεις και συνεργασίες με ιδρύματα πολιτισμού.
Παράλληλα, η συνάντηση είναι μια ευκαιρία να μοιραστούμε και όσα κάνουμε στην Ελλάδα: τη δουλειά των εθελοντών στα Wikimedia projects, τις προσπάθειες για τη διάδοση της ελεύθερης γνώσης, τις δράσεις του Wikimedia User Group Greece και τις δυνατότητες συνεργασίας γύρω από την ελληνική γλώσσα, την ιστορία, τον πολιτισμό και την ανοικτή γνώση.
Τεχνητή νοημοσύνη και υπεύθυνη καινοτομία
Ένα θέμα που αναπόφευκτα βρίσκεται στο επίκεντρο των σημερινών συζητήσεων είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Τα νέα εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν στη μετάφραση, στην οργάνωση δεδομένων, στην υποστήριξη συντακτικών εργασιών και στην αναζήτηση πηγών. Ωστόσο, η χρήση τους στα Wikimedia projects δεν μπορεί να είναι άκριτη.
Η ποιότητα της Βικιπαίδειας και των αδελφών εγχειρημάτων της στηρίζεται στην επαληθευσιμότητα, στις αξιόπιστες πηγές, στη διαφάνεια και στη δυνατότητα κάθε επεξεργασίας να ελέγχεται από την κοινότητα. Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, αλλά δεν αντικαθιστούν την ανθρώπινη κρίση, την επιμέλεια, τη γνώση του αντικειμένου και την ευθύνη του συντάκτη.
Οι συζητήσεις στο πλαίσιο μιας περιφερειακής Wikimedia συνάντησης είναι πολύτιμες ακριβώς επειδή δεν αντιμετωπίζουν την τεχνολογία απομονωμένα. Τη συνδέουν με τις πραγματικές ανάγκες των κοινοτήτων: τη βελτίωση της πρόσβασης στη γνώση, την ενίσχυση των μικρότερων γλωσσών, την υποστήριξη των εθελοντών και την προστασία της αξιοπιστίας του περιεχομένου.
Αναλογισμός
Από τις ενότητες που ξεχώρισα ήταν εκείνες για την τεχνητή νοημοσύνη και τη θέση της στο μέλλον της Βικιπαίδειας. Παρακολούθησα το εργαστήριο AI for Wiki Workflows: a practical workshop for responsible use, καθώς και τις συζητήσεις The future of Wikipedia in the age of AI και State of the Wikis & AI: Challenges and Opportunities in the CEE region. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν ήταν αν η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει τη δουλειά μας — αυτό ήδη συμβαίνει — αλλά με ποιους όρους μπορεί να χρησιμοποιηθεί υπεύθυνα: με ανθρώπινη επίβλεψη, διαφάνεια, έλεγχο των παραγόμενων πληροφοριών και απόλυτο σεβασμό στις θεμελιώδεις αρχές της επαληθευσιμότητας και της αξιοπιστίας. Για κοινότητες όπως η ελληνική, τα εργαλεία αυτά μπορούν να υποστηρίξουν τη μετάφραση, την έρευνα, την οργάνωση δεδομένων και επαναλαμβανόμενες εργασίες· δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν την κρίση, την επιμέλεια και την ευθύνη των συντακτών.
Εξίσου σημαντικές ήταν οι συνεδρίες που έθεσαν στο κέντρο όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τους ανθρώπους που το δημιουργούν. Η παρουσίαση Inclusion as Practice, Not Principle: What Wikimedia Can Learn from Organizational DEI μας έκανε να αναλογιστούμε ότι η συμπερίληψη δεν αρκεί να διατυπώνεται ως μια γενική αξία: χρειάζεται να μεταφράζεται σε πρακτικές, ρόλους, διαδικασίες και λογοδοσία. Η σύνδεση ανάμεσα στη συμμετοχή, τη διατήρηση νέων χρηστών, τον εθελοντισμό και την ευθύνη των κοινοτήτων είναι κρίσιμη, ιδίως σε ένα αποκεντρωμένο κίνημα όπως το Wikimedia. Στο ίδιο πνεύμα, το σύντομο Neutrality Is Not Neutral: Rethinking Bias in Wikipedia’s Knowledge Model υπενθύμισε ότι η ουδετερότητα δεν λειτουργεί έξω από τις διαθέσιμες πηγές, τους κοινωνικούς συσχετισμούς και τις ανισότητες στην παραγωγή της γνώσης. Είναι μια χρήσιμη υπενθύμιση για κάθε προσπάθεια μείωσης των κενών περιεχομένου και διεύρυνσης της συμμετοχής.meta.wikimedia+1
Τέλος, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολούθησα την ενότητα για την τεχνολογία και τα διασυνδεδεμένα ανοικτά δεδομένα, ιδίως την παρουσίαση Three-way geodata round-tripping: Synchronising Official Registers with Wikidata and OpenStreetMap and mapping it on Wikipedia . Η δυνατότητα να συνδέονται επίσημα μητρώα, Wikidata, OpenStreetMap και Βικιπαίδεια δείχνει πολύ καθαρά προς ποια κατεύθυνση μπορούν να κινηθούν οι συνεργασίες γύρω από τα ελεύθερα δεδομένα: όχι ως μεμονωμένες εισαγωγές πληροφορίας, αλλά ως επαναχρησιμοποιήσιμες και ελέγξιμες ροές δεδομένων ανάμεσα σε διαφορετικά εγχειρήματα και φορείς. Έχω άλλωστε ήδη γράψει για την ενασχόλησή μου και σε αυτό το πεδίο:
Επιστροφή με ιδέες
Η συμμετοχή σε μια διοργάνωση όπως το Wikimedia CEE Meeting 2026 δεν τελειώνει με την επιστροφή από την Κλουζ-Ναπόκα. Το ουσιαστικό κομμάτι είναι ό,τι ακολουθεί: οι επαφές που θα διατηρηθούν, οι ιδέες που μπορούν να προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα και οι συνεργασίες που ίσως ξεκινήσουν από μια συζήτηση λίγων λεπτών.
Η Wikimedia κίνηση παραμένει ένα εντυπωσιακό παράδειγμα διεθνούς, αποκεντρωμένης συνεργασίας. Εθελοντές από διαφορετικές χώρες και με διαφορετικές αφετηρίες συνεισφέρουν σε ένα κοινό αγαθό: στη γνώση που μπορεί να διαβάσει, να χρησιμοποιήσει και να βελτιώσει ο καθένας. Η συνάντηση στην Κλουζ-Ναπόκα ήταν μια υπενθύμιση ότι αυτό το εγχείρημα δεν στηρίζεται μόνο σε λογισμικό, πλατφόρμες και στατιστικά· στηρίζεται κυρίως στις κοινότητες και στους ανθρώπους που επιλέγουν καθημερινά να συνεργάζονται.
Φεύγω από το Wikimedia CEE Meeting 2026 με νέες ιδέες, χρήσιμες επαφές και ακόμη μεγαλύτερη πεποίθηση ότι η ελεύθερη γνώση χρειάζεται τόσο τοπική δράση όσο και διεθνή αλληλεγγύη. Και, πάνω απ’ όλα, χρειάζεται ανθρώπους πρόθυμους να μοιραστούν αυτά που γνωρίζουν, να ακούσουν ο ένας τον άλλον και να χτίσουν μαζί κάτι που θα παραμείνει ανοιχτό για όλους.