Ειδικά τα τελευταία χρόνια, η ελληνική Βικιπαίδεια έχει «μεγαλώσει» πολύ περισσότερο απ’ όσο συνειδητοποιούμε στην καθημερινότητά μας. Δεν είναι πια ένα hobby project μιας χούφτας ανθρώπων, αλλά κάτι που χρησιμοποιείται καθημερινά από εκατομμύρια αναγνώστες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και βρίσκεται σταθερά μέσα στα πιο δημοφιλή sites της χώρας.. Κι όμως, αν τη δούμε με ψυχρά δεδομένα –και με το βλέμμα κάποιου που ζει εδώ και γράφει σε αυτήν– θα δούμε ότι λείπουν ακόμη ολόκληρες «ζώνες γνώσης» για την Ελλάδα, από την τοπική ιστορία μέχρι τις σύγχρονες δημόσιες πολιτικές.
Η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης
Αν κοιτάξει κανείς τα στατιστικά, η εικόνα είναι εντυπωσιακή: η ελληνική Βικιπαίδεια μετρά 266.000+ λήμματα, είναι η 44η μεγαλύτερη έκδοση παγκοσμίως και έχει σχεδόν μισό εκατομμύριο εγγεγραμμένους χρήστες, με μερικές χιλιάδες ενεργούς κάθε μήνα. Από το 2017 και μετά, προσθέτονται περίπου 15.000 λήμματα τον χρόνο, ενώ τα pageviews φτάνουν περίπου τα 30 εκατομμύρια τον μήνα, με 5,5–6,5 εκατομμύρια διαφορετικές συσκευές να κάνουν χρήση της ελληνικής Βικιπαίδειας κάθε μήνα.
Αν τα βάλουμε δίπλα στον πληθυσμό της χώρας –περίπου 10,37 εκατομμύρια κάτοικοι σύμφωνα με την πρόσφατη εκτίμηση της ΕΛΣΤΑΤ– πρακτικά μιλάμε για ένα εργαλείο που ακουμπά σχεδόν τους πάντες: μαθητές, φοιτητές, επαγγελματίες, ανθρώπους που ψάχνουν «κάτι στα γρήγορα» στο κινητό. Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με στοιχεία επισκεψιμότητας, το wikipedia.org βρίσκεται ανάμεσα στις 15 πιο δημοφιλείς ιστοσελίδες στην Ελλάδα, με πάνω από 33 εκατομμύρια επισκέψεις μόνο για τον Ιανουάριο 2026. Με άλλα λόγια: είτε μας αρέσει είτε όχι, η ελληνική Βικιπαίδεια είναι ήδη μια ανεπίσημη, αλλά κρίσιμη εθνική υποδομή ενημέρωσης.
Τι καλύπτουμε ήδη σχετικά καλά
Σε γενικές γραμμές, η ελληνική Βικιπαίδεια καλύπτει αξιοπρεπώς ό,τι θα περιμέναμε από μια «γενική» εγκυκλοπαίδεια: βασική παγκόσμια ιστορία, σημαντικά πρόσωπα, κλασικά λήμματα φυσικών επιστημών, παγκόσμιους θεσμούς. Χάρη σε μαραθώνιους, διαγωνισμούς και μεμονωμένες προσπάθειες, υπάρχει καλή κάλυψη σε θέματα όπως διεθνής πολιτική, ποδόσφαιρο, δημοφιλή έργα τέχνης και κινηματογράφου – ο κλασικός παγκόσμιος «κανόνας» που συναντάμε και σε άλλες γλώσσες.
Για την ίδια την Ελλάδα, υπάρχουν αρκετά λήμματα για την κεντρική πολιτική ιστορία, για μεγάλες πόλεις και νησιά, για σημαντικά ιστορικά γεγονότα και πολέμους, για τις βασικές διοικητικές υποδιαιρέσεις. Σε συνδυασμό με την ύπαρξη δομικών λημμάτων (όπως π.χ. «Δημογραφία της Ελλάδας» και άλλα λήμματα που αξιοποιούν στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ) μπορεί κανείς να πάρει μια πρώτη, αξιοπρεπή εικόνα για το πού ζει, ποια είναι η ιστορία της χώρας, ποιοι είναι οι βασικοί θεσμοί.
Τα τυφλά σημεία: τι λείπει ακόμα
Ακριβώς επειδή η Βικιπαίδεια είναι τόσο ορατή, τα κενά της γίνονται κι αυτά «υποδομή»: όταν κάτι λείπει, δεν λείπει απλώς από μια ιστοσελίδα – λείπει από την καθημερινή πληροφόρηση όλων. Είναι κομμάτια της ελληνικής πραγματικότητας που, αν δεν υπάρχουν στη Βικιπαίδεια, δεν υπάρχουν σχεδόν πουθενά σε μορφή προσβάσιμη, ουδέτερη και τεκμηριωμένη.:
Πρώτο μεγάλο κενό: η λεπτομερής τοπική ιστορία και γεωγραφία. Πολλοί δήμοι, κοινότητες, οικισμοί, συνοικίες μεγάλων πόλεων έχουν λήμματα που περιορίζονται σε δυο παραγράφους, με παλιά ή ελλιπή στοιχεία, πληθυσμός, μια φράση για το πού βρίσκονται, ίσως μια σύντομη αναφορά σε έναν παλιό Καποδιστριακό δήμο. Ελάχιστα λένε για το πώς εξελίχθηκε ο τόπος, ποια ήταν η οικονομική και κοινωνική του διαδρομή, τι πολιτιστικές δομές υπάρχουν. Για όσους ζουν εκεί, αυτό είναι σχεδόν προσβλητικό: ο τόπος τους εμφανίζεται σαν υποσημείωση σε πίνακα Αυτό σημαίνει ότι η καθημερινή εμπειρία χώρων όπου ζει κόσμος –μικρές πόλεις, χωριά, προάστια– απουσιάζει ως τεκμηριωμένη γνώση.
Δεύτερον, η κάλυψη των θεσμών και πολιτικών του ελληνικού κράτους και της αυτοδιοίκησης είναι συχνά αποσπασματική: υπάρχουν λήμματα για υπουργεία και νόμους‑πλαίσιο, αλλά λιγότερα και φτωχά για τις πραγματικές πολιτικές (π.χ. στεγαστική πολιτική, κοινωνική πρόνοια, ψηφιακές υπηρεσίες) ή για ανεξάρτητες αρχές, συμβούλια, ρυθμιστικές δομές. Σε μια χώρα όπου οι πολίτες πολύ συχνά αναρωτιούνται «ποιος είναι αρμόδιος για αυτό;» ή «τι προβλέπει ο τάδε θεσμός;», η απουσία αυτής της πληροφορίας από τη Βικιπαίδεια είναι πρόβλημα δημοκρατικής παιδείας, όχι απλά «λήμμα που λείπει».
Τρίτον, η σύγχρονη κοινωνική και πολιτισμική ζωή. Υπάρχει προφανώς κάλυψη για διάσημους καλλιτέχνες, μεγάλους οργανισμούς και «μεγάλα ονόματα»· αλλά σπανιότερα βρίσκουμε καλά λήμματα για παλιότερα φεστιβάλ, τοπικές πολιτιστικές δομές, σύγχρονα κινήματα, νεότερες μορφές τέχνης, όσο κι αν αυτά παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς ζούμε την Ελλάδα σήμερα. Έτσι, η εικόνα που αποτυπώνεται είναι συχνά πιο «θεσμική» ή πιο «παραδοσιακή» από την πραγματικότητα.
Γιατί υπάρχουν αυτά τα κενά
Οι λόγοι δεν είναι μυστήριο – είναι σχεδόν κλασικοί για όλες τις Βικιπαίδειες. Η κοινότητα των πολύ ενεργών χρηστών είναι μικρή σε σχέση με τον όγκο της αναγνωσιμότητας, οπότε είναι αναπόφευκτο οι προτεραιότητες να αντικατοπτρίζουν τα ενδιαφέροντα και τα διαθέσιμα εργαλεία/πηγές των λίγων που γράφουν. Όσο η ενεργή κοινότητα παραμένει μικρή, είναι δύσκολο να καλυφθούν με συνέπεια όλα τα επίπεδα της ελληνικής πραγματικότητας, από την κεντρική πολιτική μέχρι τον τελευταίο οικισμό.
Ένας δεύτερος λόγος είναι το ίδιο το οικοσύστημα των πηγών στην Ελλάδα. Πολλά θέματα τοπικής ιστορίας, κοινωνικών πολιτικών ή σύγχρονου πολιτισμού δεν έχουν ακόμη καλές, ελεύθερα προσβάσιμες δευτερογενείς πηγές online. Ή υπάρχουν, αλλά είναι θαμμένες σε pdfs, σε έντυπα που δεν κυκλοφορούν ψηφιακά, ή πίσω από paywalls. Το αποτέλεσμα: ακόμα κι αν κάποιος ξέρει πολύ καλά ένα θέμα «από μέσα», δυσκολεύεται να το γράψει σύμφωνα με την πολιτική επαληθευσιμότητας και τις απαιτήσεις για αξιόπιστες πηγές.
Τρίτον, οι προτεραιότητες των οργανωμένων δράσεων. Τα τελευταία χρόνια το Wikimedia Community User Group Greece έχει τρέξει πολλά προγράμματα: εκπαιδευτικά, διαγωνισμούς, συνεργασίες με βιβλιοθήκες, αρχεία και πανεπιστήμια, με έμφαση συχνά σε διεθνείς θεματικές (CEE Spring, Wiki Loves Earth και Monuments, International Roma Day κ.ά.). Αυτά έχουν τεράστια αξία, αλλά είναι λογικό να ευνοούν ορισμένες κατηγορίες λημμάτων (π.χ. διεθνή θέματα, μνημεία, βιογραφίες) και όχι απαραίτητα την πλήρη κάλυψη της καθημερινής ελληνικής πραγματικότητας.
Τι σημαίνει «υποδομή γνώσης για την Ελλάδα»
Όταν μιλάμε για «υποδομή», συνήθως σκεφτόμαστε δρόμους, δίκτυα, ρεύμα, internet. Αλλά στην πράξη η γνώση λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο: αν δεν υπάρχει ένα βασικό, αξιόπιστο, δημόσια διαθέσιμο επίπεδο πληροφορίας, όλα τα υπόλοιπα –δημοσιογραφία, έρευνα, δημόσια συζήτηση– πατάνε σε σαθρές βάσεις.
Αν δούμε τη Βικιπαίδεια ως υποδομή, όχι ως hobby project, τότε το ερώτημα «τι λείπει» δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά και πολιτικό (με την ευρεία έννοια). Σε μια χώρα όπου η ΕΛΣΤΑΤ και άλλοι φορείς παράγουν επίσημα στατιστικά για πληθυσμό, εκπαίδευση, οικονομία, αλλά συχνά αυτά τα δεδομένα μένουν δύσχρηστα για τον μέσο πολίτη, η ελληνική Βικιπαίδεια μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα: να μεταφράσει ξηρές σειρές αριθμών σε ζωντανά, τεκμηριωμένα λήμματα για το πώς είναι η Ελλάδα σήμερα.
Υποδομή γνώσης σημαίνει ότι, αν ένας μαθητής σε ένα νησί ψάξει τον δήμο του, αν μια δημοτική υπάλληλος ψάξει για την ιστορία της υπηρεσίας της, αν ένας ερευνητής θέλει μια πρώτη σύνοψη για μια δημόσια πολιτική, θα πρέπει να βρίσκουν ένα λήμμα που στέκεται – ούτε τέλειο, ούτε τεράστιο, αλλά στοιχειωδώς πλήρες, ουδέτερο και καλά τεκμηριωμένο. Σημαίνει επίσης ότι, όταν το δημόσιο ή η κοινωνία των πολιτών θέλει να μιλήσει με τεκμήρια για θέματα όπως γήρανση πληθυσμού, εκπαίδευση, περιφερειακές ανισότητες, θα μπορεί να παραπέμπει σε λήμματα που πατούν σε καλές στατιστικές και σοβαρή βιβλιογραφία, όχι σε αποσπασματικά blogs.
Πώς μπορούμε να καλύψουμε τα κενά
Το προφανές είναι «να γράψουμε περισσότερα λήμματα». Αλλά για να λειτουργήσει αυτό στρατηγικά, χρειάζονται μερικές στοχευμένες κινήσεις:
Πρώτον, θεματικές καμπάνιες με βάση τα κενά, όχι μόνο με βάση τις εύκολες πηγές.Αντί να ξεκινάμε πάντα από «ωραία» θέματα, θα είχε ενδιαφέρον να ξεκινήσουμε από το τι λείπει για τη χώρα: ποιοι δήμοι/οικισμοί έχουν μόνο stub, ποιοι θεσμοί δεν έχουν καν λήμμα, ποιες βασικές πολιτικές δεν περιγράφονται συνολικά. Αυτό μπορεί να γίνει project: π.χ. «Όλοι οι δήμοι της Ελλάδας με αξιοπρεπές λήμμα μέχρι το 20ΧΧ», σε συνεργασία με τοπικές βιβλιοθήκες και αρχεία.
Δεύτερον, συστηματική αξιοποίηση των επίσημων στατιστικών πηγών. Η ΕΛΣΤΑΤ και άλλοι δημόσιοι φορείς παράγουν αξιοπρεπή, τακτικά στατιστικά για πληθυσμό, κοινωνικές συνθήκες, οικονομία – απλώς δεν είναι φτιαγμένα για τον απλό άνθρωπο. Εδώ η Βικιπαίδεια μπορεί να παίξει τον ρόλο του «μεταφραστή»: να παίρνει τις εκδόσεις τύπου «Greece in figures» και να τις κάνει κανονικά, ζωντανά λήμματα για περιφέρειες, θεσμούς, πολιτικές. Κάτι ανάλογο μπορεί να γίνει και με άλλους δημόσιους φορείς (υπουργεία, ανεξάρτητες αρχές, περιφέρειες).
Τρίτον, συνεργασίες που να βλέπουν τη Βικιπαίδεια ως μέρος ενός μεγαλύτερου οικοσυστήματος ανοιχτής γνώσης: Wikidata για δομημένα δεδομένα, Commons για οπτικό υλικό, OpenStreetMap για γεωγραφικό context (οικισμοί, δίκτυα, υποδομές). Ένα λήμμα για έναν δήμο που συνδέεται με πραγματικά δεδομένα πληθυσμού, χάρτες στο OSM και φωτογραφίες από Commons δεν είναι απλώς κείμενο: είναι κόμβος σε ένα δίκτυο ανοικτής πληροφορίας που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε – από ερευνητές μέχρι δημοτικούς υπαλλήλους.
Το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας
Πιστεύω ότι η ελληνική Βικιπαίδεια βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο. Από τη μία, έχει πια το μέγεθος, την αναγνωσιμότητα και ένα ζωντανό οικοσύστημα γύρω της (user group, δράσεις, συνεργασίες). Από την άλλη, δεν έχει συνειδητοποιήσει πλήρως τον ρόλο της ως υποδομής για τη γνώση γύρω από την Ελλάδα.
Το στοίχημα των επόμενων δέκα χρόνων, για μένα, δεν είναι να ανέβουμε μερικές θέσεις στην κατάταξη μεγεθών. Είναι να κάνουμε τη Βικιπαίδεια το αυτονόητο σημείο εκκίνησης όταν κάποιος θέλει να μάθει κάτι ουσιαστικό για αυτή τη χώρα – από τον πιο μικρό οικισμό μέχρι την πιο σύνθετη δημόσια πολιτική. Και αυτό δεν θα το κάνουν μόνοι τους ούτε οι «παλιοί» συντάκτες, ούτε το Ίδρυμα.
Χρειάζεται να αρχίσουμε να μιλάμε γι’ αυτήν σαν για υποδομή: όπως συζητάμε για τον ΟΣΕ, τη ΔΕΗ ή το σχολείο της γειτονιάς μας. Και να δούμε ο καθένας τι μπορεί να προσφέρει: γράφοντας, ανοίγοντας πηγές, πείθοντας έναν θεσμό να μοιραστεί το υλικό του ελεύθερα, στήνοντας μια τοπική δράση. Μόνο τότε η φράση «η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης για την Ελλάδα» θα περιγράφει όχι μόνο αυτό που ήδη είναι στην πράξη, αλλά και αυτό που συνειδητά επιλέξαμε να χτίσουμε.
