Ένα πράγμα που βλέπω συχνά είναι ότι οι δήμοι και οι τοπικές ομάδες ψάχνουν «έτοιμες λύσεις» για χάρτες, ενώ έχουν μπροστά τους το OpenStreetMap: έναν παγκόσμιο, ελεύθερο χάρτη που στηρίζεται στις συνεισφορές πολιτών και χρησιμοποιείται ήδη σε επαγγελματικά GIS, εφαρμογές πλοήγησης, ερευνητικά έργα κ.ά. Αν μια πόλη αποφασίσει συνειδητά να «μπει» στο OSM –με τον δήμο, τα σχολεία και τους συλλόγους της– μπορεί μέσα σε λίγους μήνες να δει πολύ πρακτικά οφέλη σε προσβασιμότητα, ποδήλατο
Το OpenStreetMap είναι μια ανοιχτή, συνεργατική βάση γεωχωρικών δεδομένων: δρόμοι, κτίρια, υποδομές, πάρκα, ποδηλατόδρομοι, σημεία ενδιαφέροντος κ.λπ. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, τα δεδομένα του OSM είναι πιο επίκαιρα και λεπτομερή από τα αντίστοιχα των τοπικών αρχών, ειδικά για ποδηλατικές υποδομές και αστικό μικροπεριβάλλον.
Τα δεδομένα του OSM χρησιμοποιούνται ήδη σε εφαρμογές πλοήγησης, σε ειδικούς χάρτες ποδηλασίας (OpenCycleMap, Waymarked Trails, κ.ά.), αλλά και σε ερευνητικά έργα που αξιολογούν τις συνθήκες ποδηλασίας ή προσβασιμότητας σε ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό σημαίνει ότι ό,τι χαρτογραφείτε για την πόλη σας δεν μένει σε ένα τοπικό GIS server, αλλά «κυκλοφορεί» παντού: από τουρίστες που ψάχνουν διαδρομές, μέχρι ερευνητές που συγκρίνουν πόλεις μεταξύ τους.
Το πρώτο βήμα είναι να φτιάξεις έναν λογαριασμό στο openstreetmap.org και να παίξεις λίγο με τον iD editor μέσα από τον browser. Ο iD έχει δικό του walkthrough που σε μαθαίνει βήμα‑βήμα να προσθέτεις σημεία, γραμμές και περιοχές, χωρίς να ξέρεις από GIS – στην πράξη, κλικάρεις πάνω στον χάρτη και διαλέγεις από έτοιμες φόρμες αν πρόκειται για φαρμακείο, καφέ, σχολείο κ.λπ.
Για να μη χαθείς, διάλεξε ένα μικρό κομμάτι που το ξέρεις καλά: τη γειτονιά σου, τη διαδρομή σπίτι‑δουλειά ή το τετράγωνο γύρω από το σχολείο. Στόχος δεν είναι να «τελειώσεις» την πόλη, αλλά να πεις «αυτό εδώ το φροντίζω εγώ»· ακόμα κι αν χαρτογραφείς μόνο λίγα τετράγωνα, για τον χάρτη είναι τεράστια διαφορά.
Αν έχεις Android, ο πιο φιλικός τρόπος να ξεκινήσεις είναι το StreetComplete: μια εφαρμογή που σου δείχνει «αποστολές» πάνω στον χάρτη (π.χ. «έχει αυτός ο δρόμος φωτισμό;», «τι επιφάνεια έχει το πεζοδρόμιο;») και μετατρέπει τις απαντήσεις σου σε σωστά tags στο OSM. Έτσι μπορείς να βελτιώνεις τον χάρτη όσο περπατάς, χωρίς καν να ανοίξεις υπολογιστή.
Κράτα τους στόχους σου μικρούς: μια μέρα πρόσθεσε 2–3 σημεία που λείπουν (φούρνο, φαρμακείο, περίπτερο), μια άλλη μέρα κοίτα αν όλα τα ονόματα δρόμων στο τετράγωνο σου είναι σωστά, και μια τρίτη συμπλήρωσε πληροφορίες για πεζοδρόμια ή ράμπες γύρω από ένα σχολείο. Έρευνες για χαρτογράφηση προσβασιμότητας δείχνουν ότι μόνο αυτά τα λίγα tags αρκούν για να σχεδιαστούν πολύ πιο ασφαλείς διαδρομές για χρήστες αμαξιδίου ή καροτσιού.
Μην αγχώνεσαι για την «τελειότητα» ή μήπως κάνεις λάθος: όλες οι επεξεργασίες καταγράφονται και μπορούν να αναιρεθούν, και η κοινότητα του OSM έχει συνηθίσει να βοηθά νέους χρήστες να σταθούν στα πόδια τους. Ακόμα και αν μείνεις για πάντα στο επίπεδο «βάζω σημεία και απαντώ quests», η γειτονιά σου στον χάρτη θα είναι αισθητά καλύτερη χάρη σε εσένα – και αυτό, για τους ανθρώπους που βασίζονται καθημερινά σε αυτούς τους χάρτες, μετράει πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζεις.
Πρακτικά: βήμα‑βήμα τι να κάνεις
Αν θες κάτι τελείως χειροπιαστό, μπορείς να το δεις σαν μικρό «πρόγραμμα» μιας εβδομάδας.
Την πρώτη μέρα μπαίνεις στο openstreetmap.org, φτιάχνεις λογαριασμό και κάνεις το ενσωματωμένο tutorial του iD editor – δεν κρατά πάνω από 15–20 λεπτά και είναι φτιαγμένο ειδικά για αρχάριους. Την ίδια μέρα ζουμάρεις στο σπίτι σου, ελέγχεις αν ο δρόμος έχει σωστό όνομα και αν λείπουν εμφανή σημεία (π.χ. η πολυκατοικία σου ως building, ένα φαρμακείο στη γωνία, ένα ΑΤΜ).
Τη δεύτερη μέρα κάνεις μια βόλτα μέχρι το κοντινότερο σχολείο ή πάρκο και σημειώνεις τι υπάρχει γύρω: παιδική χαρά, γήπεδο, βρύσες, ράμπες, διαβάσεις. Μπορείς να κρατήσεις απλές σημειώσεις στο κινητό («στη διασταύρωση Χ έχει διάβαση με ράμπες», «μπροστά στο σχολείο πεζοδρόμιο πλακόστρωτο, στενό») και το βράδυ να τα περάσεις ως tags στον iD (π.χ. highway=crossing, wheelchair=yes, surface=paving_stones).
Αν έχεις Android, από την τρίτη μέρα και μετά ανοίγεις το StreetComplete όταν έτσι κι αλλιώς περπατάς: η εφαρμογή θα σου δείξει μικρά ερωτηματικά πάνω στον χάρτη (quests) και εσύ απαντάς με ένα‑δυο taps, χωρίς να σε απασχολούν οι τεχνικές λεπτομέρειες των tags. Σε δύο‑τρεις βδομάδες θα έχεις «καθαρίσει» όλες τις απλές αποστολές στη γειτονιά σου και θα αρχίσεις να βλέπεις τον χάρτη διαφορετικά – όχι σαν κάτι στατικό, αλλά σαν κάτι που χτίζεται από ανθρώπους σαν κι εσένα.
Τέλος, ένα πολύ μικρό αλλά σημαντικό tip: σε κάθε αλλαγή που αποθηκεύεις, γράφε μια σύντομη περιγραφή («πρόσθεσα καταστήματα στη Χ οδό», «διόρθωσα όνομα δρόμου», «συμπλήρωσα ράμπες γύρω από το 3ο Δημοτικό»). Βοηθά άλλους mappers να καταλάβουν τι έκανες και, αν χρειαστεί, να σου προτείνουν βελτιώσεις – είναι ο αντίστοιχος «σύνοψη επεξεργασίας» όπως στη Βικιπαίδεια.
