Η Sue Gardner μιλάει στο κοινό

Η ομιλία της Sue Gardner

Καθυστερημένα κάνω σήμερα μια ανακεφαλαίωση για την συμμετοχή μου στο Wikimania στην Χάιφα του Ισραήλ. Το καλοκαίρι και κάποιες αντικειμενικές δυσκολίες δεν μου επέτρεψαν να καθίσω αρκετή συνεχόμενη ώρα με ησυχία…

Καταρχήν θα πρέπει να πω ότι ήταν κάτι το καταπληκτικό, με τέλεια οργάνωση και καταπληκτικό περιβάλλον. Φοβερή εμπειρία για εμένα, που μου έχει κάνει πολύ εντονότερη την επιθυμία να κάνω ότι μπορώ καλύτερο για την Wikipedia και τα υπόλοιπα εγχειρήματα.

Το Wikimania μετά τους τυπικούς χαιρετισμούς ξεκίνησε με τον χαιρετισμό και την παρουσίαση/αποτίμηση των πεπραγμένων του Ιδρύματος Wikimedia και τα μελλοντικά σχέδια που υπάρχουν από την διευθύντριά του την Sue Gardner. Αυτά περιγράφονται στο Wikimedia Strategic Plan και περιλαμβάνουν δραστηριότητες για:

  • αύξηση των αναγνωστών
  • αύξηση των άρθρων
  • αύξηση του ποσοστού των άρθρων υψηλής και ύψιστης ποιότητας κατά 25%
  • αύξηση των ενεργών συντακτών στους 250.000
  • αύξηση γυναικών συντακτών και συντακτών από το νότιο ημισφαίριο

Ο απολογισμός περιλάμβανε αναφορές στις

  • προσπάθειες για την δημιουργία ενός WYSIWIG επεξεργαστή (δηλαδή επεξεργαστή κειμένου στην Βικιπαίδεια “τύπου word” χωρίς να χρειάζεται να γράφει κανείς κώδικα)
  • διάφορα project (που παρουσιάστηκαν και εκτενέστερα) για την διατήρηση των νέων χρηστών
  • δραστηριοποίηση στην εκπαίδευση, όπου υπάρχουν αρκετά project σε πανεπιστήμια όπου οι φοιτητές ως εργασία γράφουν άρθρα
  • διάφορες ενέργειες για την προώθηση της Βικιπαίδειας στην Ινδία και την Βραζιλία (όπου συγκεκριμένα εστιάζει αυτή την στιγμή το WMF ως test fields)

Ακολούθως το ΔΣ του Ιδρύματος ανέβηκε (σχεδόν) σύσσωμο και απάντησε σε ερωτήσεις του κοινού. Συνοπτικά

  • στην ανησυχία για την πτώση του αριθμού των συντακτών η Phoebe Ayers απάντησε ότι οποιαδήποτε αντιμετώπιση θα γίνει έτσι ώστε να έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα
  • στην ανησυχία για το μήπως μέσα από διάφορα project και εργαλείο η ΒΠ καταλήξει να γίνει κοινωνικό δίκτυο, ο Jimmy Wales απάντησε ότι δεν θα ήθελε κάτι τέτοιο, τα κοινωνικά δίκτυα τα κάνεις όταν δεν έχεις κάποιο άλλο στόχο, αλλά και ότι το να λες σε κάποιο χρήστη “ευχαριστώ για την συνεισφορά σου” δεν είναι κακό. Η Kay Walsh από τη μεριά της απάντησε ότι το κοινωνικό δίκτυο είναι δεδομένο, το πως λειτουργεί είναι κάτι διαφορετικό.
  • στο ερώτημα για το αν το Ίδρυμα θα δημιουργήσει νέα βικιεγχειρήματα, ο Jimmy Wales απάντησε ότι δεν έχει νόημα η συνεχής δημιουργία εγχειρημάτων και ότι το Ίδρυμα δεν έχει φροντίσει αρκετά για κάποια από τα υπάρχοντα εγχειρήματα όπως το Βικιλεξικό και τα Βικινέα (ειδικά για τα τελευταία είπε ότι δεν πηγαίνουν καθόλου καλά).

Άλλες ερωτήσεις αφορούσαν τα chapters, την δραστηριοποίηση στην Αφρική (βλ. παραπάνω) και την διασφάλιση της χρηματοδότησης.IMAG0106
Παρουσίασεις:

Δεν θα καταγράψω όλες τις παρουσιάσεις που παρακολούθησα αλλά μόνο επιλεκτικά ή για ότι θυμάμαι ή κράτησα σημειώσεις.

Μια από αυτές ήταν του Marc Miquel που παρουσίασε την μελέτη του πάνω στην αυτοαναφορικότητα των εθνών στις σχετικές γλωσσικές βικιπαίδειες. Τα αποτελέσματά του ήταν από 20 βικιπαίδειες ότι με διακυμάνσεις μεταξύ 25-45% των άρθρων αφορούν άρθρα για τοπικά θέματα και την εθνική ιστορία. Το συγκεκριμένο ήταν πολύ ενδιαφέρον, καθώς η πρόσφατη πρόχειρη έρευνα που έκανε ο Egmontaz έδειξε πολύ χειρότερη κατάσταση για την ελληνική βικιπαίδεια.

Ομιλία στο μεγάλο αμφιθέατροΣε session για την χρήση wiki στην εκπαίδευση, καθηγητές παρουσίασαν (σε ξεχωριστές παρουσιάσεις) τα project τους που εφάρμοσαν σε διάφορες σχολές. Ένα παράδειγμα ήταν η δημιουργία ενός wiki (proteopedia.org) από καθηγητές χημείας για την εκμετάλλευσή του στα μαθήματα. Ένα άλλο, που παρουσίασε ο Ory Amitay ήταν για την χρήση wiki σε μάθημα μεθοδολογίας της ιστορίας όπου παρατήρησε θεαματικά αποτελέσματα στους φοιτητές. Η παρουσίαση του Frank Schulenberg (“Taking WP in higher education“) αφορούσε το πως κατάφεραν να εισάγουν την ΒΠ στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και αλλού ως αποδέκτη των εργασιών των φοιτητών. Βοηθητικό υλικό, εκπαίδευση καθηγητών, φοιτητών, βοηθοί κλπ, με ανάλυση της μεθοδολογίας για την ομαλή εισαγωγή της χωρίς προβλήματα.

Η δεύτερη ημέρα ξεκίνησε με μια εκπληκτική παρουσίαση από τον dr Joseph Reagle για το «ευτυχές ατύχημα» της επιτυχίας της εγκυκλοπαίδειας η οποία βέβαια και σύμφωνα με όσα παρουσίασε είχε κατά κάποιο τρόπο προφητευτεί.

Από τις ενδιαφέρουσες ομιλίες ήταν για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι βικιπαίδειες σε γλώσσες που κινδυνεύουν και φυσικά η παρουσίαση από την Ηλέκτρα της μελέτης της για την καμπάνια της ελληνικής βικιπαίδειας.

Ένα πολύ ενδιαφέρον project ήταν μια μέθοδος/εργαλείο για την “αόρατη” συνεργασία μεταξύ διαφορετικών wikipedia για την ενημέρωση βιογραφιών με ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα. Ειδικά σε μικρές βικιπαίδειες αλλά ακόμη και στην αγγλική πολλές βιογραφίες ανθρώπων που έχουν ήδη πεθάνει δεν καταγράφουν αυτό το γεγονός καθώς δεν έγινε ευρύτερα γνωστό. Το εργαλείο εκμεταλλεύεται την κατηγοριοποίηση με έτη γέννησης/θανάτου και βρίσκει ασυνήθιστα μεγάλους σε ηλικία ανθρώπους (π.χ. 130 ετών – μάλλον έχει πεθάνει) ή αυτούς που σε κάποια βικιπαίδεια έχουν καταγραφεί ως νεκροί αλλά όχι σε άλλες. Με πολύ ενδιαφέρον για την εφαρμογή του στην ελληνική βικιπαίδεια προσχώρησα σε αυτό το project.

Παρουσιάσεις σχετικές με την διατήρηση και την εύκολη προσαρμογή νέων χρηστών ήταν ενδιαφέρουσες. Υπάλληλοι του Wikimedia παρουσίασαν νέες λειτουργίες στο wiki που είτε έχουν ήδη εφαρμοστεί ή δοκιμάζονται (Article Feedback Tool, WikiLove) είτε είναι ακόμη πειραματικές (MoodBar, Global Profile).

Πολύ ενδιαφέρουσα ήταν η παρουσίαση από τους Ρώσους για το εκκολαπτήριο νέων άρθρων και νέων χρηστών της ρώσικης βικιπαίδειας, όπου έχει δημιουργηθεί και συντηρείται ένα ολόκληρο “παράρτημα/οδηγός” εντός της βικιπαίδειας όπου οι νέοι χρήστες μπορούν να πειραματιστούν με τα νέα άρθρα τους και να έχουν όση βοήθεια χρειάζονται χωρίς φόβο να τους δαγκώσει κάποιος παλιός χρήστης ή να διαγραφεί άμεσα το άρθρο τους μόνο και μόνο επειδή δεν ξέρουν πως να το στήσουν.

Μέρος της παρουσίασηςΜια πολύ καλή παρουσίαση ήταν με τίτλο Where Wikipedia has gone wrong, what we can do to bring it back on track, όπου διαπίστωσα πραγματικά προβλήματα που έχουμε και στην ελληνική ΒΠ (για παράδειγμα την έννοια της εγκυκλοπαιδικότητας αλλά και της ουδετερότητας που αναλύθηκε πολύ καλά από τον παρουσιαστή και πάσχει με τον ίδιο τρόπο στην ελληνική ΒΠ). (slides). Και άλλες παρουσιάσεις είχαν παρόμοιο περιεχόμενο σχολιάζοντας το αρνητικό φαινόμενο της γραφειοκρατικότητας και του υπερβολικού αριθμού διαδικασιών και κανόνων που βαραίνουν την ουσιαστική λειτουργία και εργασία στην ΒΠ.

Την τρίτη ημέρα παρακολούθησα το session με παρουσιάσεις σχετικά με τις συνεργασίες με πινακοθήκες, μουσεία, αρχεία και βιβλιοθήκες (σε συντομία: GLAM) όπου πήρα πολλές πληροφορίες και υπέροχες ιδέες που θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε στην Ελλάδα (και όχι μόνο για την ΒΠ αλλά και για άλλα βικιεγχειρήματα όπως τα Commons και η Βικιθήκη).

Ακολούθως σχετικά με την κοινότητα, η παρουσίαση Wikis Love Leaders! ήταν πολύ ενδιαφέρουσα όπως και η παρουσίαση Identity, Reputation, and Gratitude από τον Brandon Harris με αντικείμενο την ανάγκη για τρόπους και λειτουργίες που να μας θυμίζουν ότι πίσω από τα usernames υπάρχουν άνθρωποι και να χρησιμοποιούμε αντίστοιχη συμπεριφορά.

Στο τελευταίο session έγινε μια ενδιαφέρουσα παρουσίαση αλλά και συζήτηση με παρόν το ΔΣ του Wikimedia για την υποψηφιότητα και το τι μπορούμε να κάνουμε για την ανακήρυξη της WP ως Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO. Ομολογώ ότι άκουσα επιχειρήματα (υπέρ και κατά) και εναλλακτικές απόψεις που δεν περίμενα.

Ο Jimmy Wales μιλάει στο κοινό, στο μεγάλο αμφιθέατροΤο κλείσιμο του συνεδρίου έγινε από τον Jimmy Wales με μια καταπληκτική ομιλία (το είπα το πόσο καλά οι αμερικανοί ξέρουν να ξεσηκώνουν το κοινό;). Επισήμανε το πόσο πολύπλοκο είναι το σύστημα και το wiki για νέους χρήστες, το πόσες λειτουργίες θα έπρεπε να τροποποιηθούν για να μην μπερδεύουν και να μην αχρηστεύουν τις προσπάθειες όσων δεν ξέρουν “τα πάντα”. Είπε ότι θα πρέπει να διορθωθούν αρκετά πράγματα και στις διαδικασίες, στην νοοτροπία και το πως αντιμετωπίζονται οι νέοι χρήστες έτσι ώστε να μπορούμε να προχωρήσουμε ακόμη παραπέρα.

φωτογραφία μου με τον Nartay Ashim

με τον Nartay Ashim από το Καζακστάν

Δεν μπορώ να περιγράψω εύκολα τον ενθουσιασμό μου στο Wikimania. Το να μιλάω με τόσο κόσμο από ολόκληρο τον πλανήτη για πράγματα που μας ενθουσιάζουν και έχουμε αφιερώσει την μισή ζωή μας γι’αυτό, το να συστηνόμαστε στον διπλανό μας όπου και όποτε απλά τύχει να σταθούμε κάπου, το να περπατάω στον διάδρομο και κοιτώντας τα καρτελάκια να αναγνωρίζω ονόματα και usernames ανθρώπων με τους οποίους είτε έχω μιλήσει είτε απλά γνωρίζω που κινούνται και τι κάνουν και ποια είναι η συνεισφορά τους, το να έρχονται άλλοι να μου

φωτογραφία μου με τον Jimmy Wales

με τον Jimmy Wales

μιλήσουν απλά επειδή είδαν το όνομά μου στο δικό μου καρτελάκι, το να με αγκαλιάζουν άνθρωποι που δεν τους είχα δει ποτέ ξανά αλλά ήξεραν το “geraki”, το να δίνουν τόσες καλές ιδέες, το να δίνουν ενθάρρυνση για να αντιμετωπίσουμε όσα προβλήματα έχουμε, ήταν κάτι που με κρατάει ακόμη τόσο μα τόσο ενθουσιασμένο. Ανατρίχιασα από την συγκίνηση δυο φορές: στην έναρξη του συνεδρίου και στην λήξη του. Και ήμουν τόσο μα τόσο περήφανος που στην λήξη, όταν καλούσε ο Jimmy Wales τους συνέδρους να σηκωθούν αντίστροφα σύμφωνα με την χρονιά από την οποία ξεκίνησαν στην Βικιπαίδεια, ήμουν από τους πολύ λίγους που σηκώθηκαν όταν φώναξε ‘2003′!!!

 

Φωτογραφίες:

Το παρακάτω κείμενο το συμμάζεψα από σημειώσεις που είχα ετοιμάσει για μια παρουσίαση στο fosscomm 2011 patras.

 

Όλοι έχουν δει την Βικιπαίδεια στα πρώτα αποτελέσματα αρκετών αναζητήσεων στο google και αλλού, την έχουν επισκεφτεί και έχουν διαβάσει κάποια άρθρα είτε στην αγγλική είτε στην Ελληνική Βικιπαίδεια.

Οι περισσότεροι φαντάζομαι γνωρίζουν στο περίπου ότι είναι μια εγκυκλοπαίδεια που γράφεται από τους χρήστες, ένα συλλογικό εγχείρημα όπου ο καθένας μπορεί να συνεισφέρει.

Οι περισσότεροι επίσης φαντάζομαι ότι δεν γνωρίζετε ότι δεν χρειάζεται τίποτε για να συμμετάσχει κάποιος στην Βικιπαίδεια, κανενός είδους εγγραφή, κανενός είδους έλεγχος πριν εμφανιστεί η συνεισφορά του (ή ο βανδαλισμός) ζωντανά και άμεσα σε κάθε άρθρο.

H Βικιπαίδεια είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα λειτουργίας ενός εγχειρήματος με την μέθοδο του παζαριού έναντι του καθεδρικού, όπως έχει περιγράψει τις έννοιες ο Eric S. Raymond.1

Δεν υπάρχει κάποια ιεραρχία ή κάποια διαδικασία ελέγχου και λήψης αποφάσεων για το τι τελικά θα δημοσιευτεί στην επόμενη έκδοση ενός άρθρου. Κάθε συνεισφορά είναι η επόμενη έκδοση. Σε αυτό το σημείο είναι η μόνη διαφορά από πολλά έργα ελεύθερου λογισμικού και ανοιχτού κώδικα όπου η ανάπτυξή τους καθορίζεται από κάποια κεντρική ομάδα προγραμματιστών η οποία επιλέγει ποιο patch θα ενσωματωθεί στον κώδικα της επόμενης έκδοσης του λογισμικού και ποιο θα απορριφθεί ή ενδεχομένως να οδηγηθεί σε ένα fork του έργου.

Στην ουσία η Βικιπαίδεια είναι ένα παράδειγμα λειτουργίας ενός έργου ελεύθερου περιεχομένου – με την μέθοδο του παζαριού όπως είπαμε – όπου ο καθένας μπορεί να καταλάβει τι εννοείται με αυτή την έννοια και πως δουλεύουν παρόμοια έργα λογισμικού. Το πλεονέκτημα στην χρήση αυτού του παραδείγματος είναι ότι μπορεί να το βιώσει πραγματικά ο καθένας ακόμη και αν δεν είναι προγραμματιστής. Αυτό που κάνουμε στην Βικιπαίδεια είναι να γράφουμε άρθρα και στην ουσία δεν χρειάζονται ιδιαίτερες γνώσεις από τον οποιοδήποτε για να συνεισφέρει έστω και στο ελάχιστο. Για παράδειγμα, οποιοσδήποτε μπορεί να διορθώσει ένα ορθογραφικό λάθος και αυτή η συνεισφορά θα περάσει άμεσα στο εγχείρημα.

Πιστεύω ότι με την χρήση της Βικιπαίδειας ως παράδειγμα, παραλληλίζοντας ένα εγκυκλοπαιδικό άρθρο με ένα πρόγραμμα υπολογιστή, μπορούν οποιοιδήποτε σύλλογοι και μέλη του κινήματος ελεύθερου λογισμικού να εξηγήσουν καλύτερα στο απλό κοινό το πως δουλεύει ένα εγχείρημα ελεύθερου λογισμικού. Είναι ένα χειροπιαστό και κατανοητό παράδειγμα, που μπορεί να γίνει και βιωματικό. Με λίγη ώρα συνεισφοράς στην Βικιπαίδεια οποιοσδήποτε μπορεί να κατανοήσει πως λειτουργεί ένα εγχείρημα όπου συνεισφέρουν πολλοί για ένα αποτέλεσμα – ακόμη και αν δεν είναι προγραμματιστής.

Τελικά όμως ποιοι είναι αυτοί που συνεισφέρουν σε αυτό το ανοιχτό εγχείρημα όπου οποιοσδήποτε μπορεί να συνεισφέρει; Βασικά, είναι όλοι εμείς – από την στιγμή που έχουμε συνεισφέρει έστω και στο ελάχιστο. Φυσικά κάποιοι από εμάς μπορεί να είναι λίγο ή περισσότερο τακτικοί στην ενασχόλησή τους με την Βικιπαίδεια, παρακολουθούν και συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξή της. Πράγματι ένα μεγάλο μέρος της συνεισφοράς το κάνει ένα πυρήνας τακτικών χρηστών τον οποίο μπορούμε να φανταστούμε ως κοινότητα. Ένα άλλο μεγάλο μέρος της συνεισφοράς βέβαια το κάνουν περιστασιακοί χρήστες οι οποίοι μπορεί να συνεισφέρουν λίγο όπως η δημιουργία λίγων άρθρων πριν σταματήσουν έως την απλή διόρθωση μιας ανακρίβειας ή ενός ορθογραφικού λάθους. Και οι δύο ομάδες είναι σημαντικές και η Βικιπαίδεια δεν θα προχωρούσε αν ήταν ένα κλειστό project.

Ο βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη και την βελτίωση του περιεχομένου είναι ο αριθμός των ανθρώπων που συνεισφέρουν, είτε ως τακτικοί χρήστες είτε ως περιστασιακοί. Όπως είπε ο Τόρβαλντς, όπου υπάρχουν αρκετά μάτια όλα τα σφάλματα είναι ρηχά. Έτσι και στην περίπτωση της Βικιπαίδειας η πληρότητα, η αξιοπιστία και η ακρίβεια των άρθρων εξαρτάται από το πόσοι είναι οι χρήστες που τα έχουν διαβάσει και έχουν συνεισφέρει σε αυτά. Άρα όσοι ποιο πολλοί είμαστε τόσο καλύτερα.

Συνεπώς κάθε προσπάθεια για διεύρυνση της κοινότητας και ενημέρωση του κοινού για να συνεισφέρει, εξυπηρετεί στην βελτίωση της Βικιπαίδειας με κάθε τρόπο. Τι κάνουμε εδώ; Αρκετά από τα μέλη της κοινότητας απασχολούνται με το να βρουν τρόπους να υπάρχει μια διαρκής διεύρυνση. Προχωρούμε με κάθε μέσο για να πλησιάσουμε το κοινό και να το ενημερώσουμε και να το καλέσουμε να μας βοηθήσει.

Πως γίνεται αυτό; Όπως περιέγραψα την κοινότητα, αντιλαμβάνεστε ότι δεν υπάρχει κάποια σοβαρή ιεραρχία σε αυτή. Ακόμη και οι διαχειριστές έχουν απλώς επιπλέον δικαιώματα αλλά ως μέλη της κοινότητας είναι ισότιμα. Ιδίως σε οτιδήποτε κάνουν μέλη της κοινότητας εκτός του wiki, είναι άσχετο με τις δομές που υπάρχουν εντός του. Κανένα δικαίωμα ή θέση που έχει κάποιος εντός της Βικιπαίδειας δεν έχει σχέση με την θέση του σε εξωτερικές δράσεις και το αντίθετο. Ούτε υπάρχει κάτι που να ορίζει ή να υποχρεώνει σε κάποια συγκεκριμένη δομή. Συνεπώς, είτε εντός είτε εκτός, η κοινότητα είναι άτυπη.

Σε κάποιες χώρες έχουν δημιουργηθεί σύλλογοι από μέλη της κοινότητας για να προωθήσουν όλα αυτά που θέλουμε, ενημέρωση και κάλεσμα για την μεγαλύτερη ανάπτυξη της Βικιπαίδειας στις γλώσσες που είναι σχετικές με αυτούς. Οι σύλλογοι αυτοί, τα λεγόμενα chapters, αναγνωρίζονται ως σχετιζόμενοι με το Ίδρυμα Wikimedia αλλά δεν έχουν καμία αρμοδιότητα ως προς το περιεχόμενο της κάθε Βικιπαίδειας. Κυριότερα: Δεν εκπροσωπούν επίσημα την Βικιπαίδεια. Προωθούν μόνο την Βικιπαίδεια με εκδηλώσεις και ενημερωτικό υλικό γενικά με μόνα πλεονεκτήματα αυτά που έχει ένας οργανωμένος σύλλογος έναντι μιας άτυπης κοινότητας. Όπου δεν υπάρχουν τέτοιοι σύλλογοι – όπως στην Ελλάδα, και πάλι η άτυπη κοινότητα μπορεί να αναλάβει δράση για την προώθηση της κίνησης.

Στην Ελλάδα και την ελληνική Βικιπαίδεια, αυτή η άτυπη κοινότητα που περιέγραψα είναι αρκετά μικρή. Τα ανεβοκατεβάσματα της συνεισφοράς στην ελληνική Βικιπαίδεια ήταν τυπικά και παράλληλα με όλες τις υπόλοιπες συμπεριλαμβανομένης της αγγλικής: ανοδική πορεία μέχρι τον Απρίλιο του 2007 οπότε ήταν και η κορύφωση, και ακολούθως μια ελαφριά κάθοδος και συνεχής ευθεία γραμμή έως σήμερα. Το κακό με την ελληνική Βικιπαίδεια είναι ότι αυτή η ευθεία γραμμή τέθηκε σχετικά χαμηλά. Οπότε κάθε προσπάθεια που κάνουμε είναι στο να σπάσει αυτή η ευθεία και να έχουμε ξανά μια ανοδική πορεία νέων χρηστών και συνεισφοράς.

Αφού η κοινότητα εδώ ήταν και είναι άτυπη, κάθε προσπάθεια μέχρι τώρα γινόταν με πρωτοβουλίες μεμονωμένων χρηστών. Παλιότερα, γύρω στο 2005-2006, όταν ακόμη η είδηση ότι υπάρχει η Βικιπαίδεια κλπ. ήταν ακόμη φρέσκια, πέρα από το ενδιαφέρον που έδειξαν κάποιοι δημοσιογράφοι από μόνοι τους, σε κάποιες περιπτώσεις μπορέσαμε να χωθούμε σε κάποια έντυπα και εκπομπές απλώς τσιγκλώντας κάποιους από αυτές χάρη σε τυχαίες γνωριμίες. Σε μερικές περιπτώσεις αρκούσε η απλή υπενθύμιση ότι “είμαστε εδώ, μπορείς να βγάλεις θέμα”. Αλλά αυτή η περίοδος σταδιακά έσβησε.

Η πρώτη φορά που παρουσιαστήκαμε ως βικιπαιδιστές, ουσιαστικά και λίγο ποιο συνειδητοποιημένα, ήταν στην Infosystem 2009 στην Θεσσαλονίκη. Εκεί, φιλοξενηθήκαμε στο περίπτερο του Hellug μετά από μια απλή ερώτηση: “μπορούμε να έρθουμε μαζί σας;”. Ήταν κάτι τόσο απλό που απλώς χρειαζόταν να το κάνει κάποιος. Εδώ πρέπει να ευχαριστήσουμε τα παιδιά που μας υποδέχτηκαν ανάμεσά τους. Από την δική μας κοινότητα μπορέσαμε να είμαστε μόνο δύο άτομα στο περίπτερο, αλλά δεν είχε σημασία – ήμασταν εκεί για να παρουσιάσουμε, να καλέσουμε και να εξηγήσουμε σε όποιον το ήθελε. Βγάλαμε 3.000 φυλλάδια, μαζεύοντας λεφτά ρεφενέ από ένα μικρό κύκλο χρηστών, ο καθένας όσο ήθελε. Τα φυλλάδια που τυπώσαμε σε εκείνη την δράση μας ήταν χρήσιμα σε πάρα πολλές εκδηλώσεις ακόμη, και μας βοήθησαν να είμαστε αυτάρκεις και να έχουμε ένα καλό και σοβαρό πρόσωπο όπου συμμετείχαμε. Σε αυτή τη δράση σπάσαμε τον πάγο που καθήλωνε εμάς τους ίδιους.

Η επόμενη πρωτοβουλία ήταν να εμφανιστούμε στο fosscomm 2010 και πάλι στην Θεσσαλονίκη. Είχαμε ένα πάγκο και κάναμε μια παρουσίαση. Σε κάθε περίπτωση ήταν σημαντική εμπειρία, αφού και οι δύο που συμμετείχαμε μιλούσαμε πρώτη φορά σε κοινό, και ουσιαστικό κέρδος αφού μπορέσαμε να υπενθυμίσουμε ότι είμαστε άλλη μια κοινότητα στο χώρο, μπορέσαμε να αναμιχθούμε με τις υπόλοιπες κοινότητες και να μάθουμε πολλά.

Για την επόμενη παρουσίαση σε κοινό που δεν είχε άμεση σχέση με την Βικιπαίδεια, δεν χρειάστηκε κάποια πρωτοβουλία. Σε αυτή την περίπτωση οι ίδιοι οι διδάσκοντες στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του ΑΠΘ στην Επιστήμη του Web, με κάλεσαν να κάνω μια παρουσίαση στους φοιτητές τους, αφού ένα μέρος από τις εργασίες που θα έκαναν σε δύο εξάμηνα θα ήταν επάνω στην Βικιπαίδεια. Για την ακρίβεια, η εργασία τους είχε να κάνει με την άντληση σημασιολογικών δεδομένων από τα άρθρα της Βικιπαίδειας και δημιουργία της ελληνικής DBpedia. Το project αυτό είναι αρκετά σημαντικό και για την ίδια την Βικιπαίδεια αφού δίνει ένα σημαντικό εργαλείο αυτοβελτίωσης αλλά και αυτοματοποιημένης χρήσης του περιεχομένου από ιστότοπους και εφαρμογές. Οι κύριοι συνεισφέροντες (ο Μπάμπης ο Μπράτσας και ο Δημήτρης Κοντοκώστας) κατάφεραν να λύσουν και ένα σημαντικό πρόβλημα που αντιμετώπιζαν άλλοι στο να δημιουργήσουν DBpedia από γλώσσες με μη λατινικούς χαρακτήρες. Αλλά και παράλληλα η ελληνική DBpedia είναι και η πρώτη ολοκληρωμένη μετά την αγγλική.

Μετά από αυτό, σειρά είχε μια παρουσίαση που οργανώθηκε σε συνεργασία με το greeklug. Στην ουσία έγινε χρήση των δυνατοτήτων και προσβάσεων του greeklug για χρήση αίθουσας και εργαστηρίου μέσα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, για να πραγματοποιήσουμε μια δράση που θέλαμε ίσως περισσότερο από το ίδιο. Και πάλι από τη δική μας μεριά η δράση έγινε από τρεις χρήστες. Θα μπορούσε να είχε γίνει και από ένα.

Παράλληλα, από την ΕΕΛ/ΛΑΚ και από το Υπουργείο Παιδείας έτρεχαν σκέψεις για εμπλουτισμό της Βικιπαίδειας. Αφού σκεφτήκαμε πολλά σενάρια πριν ανακοινωθεί και εφαρμοστεί κάτι, αποφασίστηκε ότι περισσότερο ωφέλιμο θα είναι η ενίσχυση και διεύρυνση της κοινότητας. Έτσι, την αρχή αυτής της χρονιάς η ΕΕΛ/ΛΑΚ μας διοργάνωσε μια εκτενή παρουσίαση που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών στην Αθήνα και ξεκινώντας από την Βέροια, άρχισε ένας κύκλος εργαστηρίων με σκοπό την ενίσχυση της Βικιπαίδειας. Τα εργαστήρια απλώθηκαν σε όλη την Ελλάδα προσεγγίζοντας κοινό όπου δεν θα μπορούσαμε μόνοι μας. Σάμος, Λάρισα, Βόλος, Καρδίτσα, Γιάννενα, Ηράκλειο, Σύρος κλπ.

Η ενίσχυση της Βικιπαίδειας υποστηρίζεται πλέον και από το Υπουργείο Παιδείας, με ένα κάλεσμα που έχει κάνει και το ίδιο και την ανακήρυξη του “έτους της εγκυκλοπαίδειας”, με την δημιουργία σχετικής ομάδας για εκπαιδευτικούς στο “συμμετέχω“, και την τοποθέτηση συνδέσμων προς τα άρθρα της Βικιπαίδειας στα ψηφιακά εγχειρίδια που ετοιμάζονται για τις τάξεις του Γυμνασίου.

Η συνεργασία με την ΕΕΛ/ΛΑΚ προσέφερε πολλά πράγματα στην άτυπη κοινότητά μας. Κυρίως, περιτυλίγοντας τη δική μας κοινότητα με το δικό της κύρος, μας έδωσε πρόσβαση και έκανε τις συνεννοήσεις για να γίνουν τα workshops,. Αυτό, αυτή τη στιγμή δεν θα μπορούσαμε να το κάνουμε σε τέτοιο βαθμό και έκταση από μόνοι μας. Επίσης κάλυψε πολλά έξοδα για προωθητικό υλικό που επίσης δεν θα μπορούσαμε να καλύψουμε μόνο από την τσέπη μας.

Τι έχουμε δει μέχρι τώρα; Ότι για να μπορέσει μια κοινότητα να βγει παραέξω, δεν χρειάζονται συγκεκριμένες δομές και “οργάνωση”. Για την ακρίβεια δεν χρειάζεται και καμία συνεννόηση όλων των μελών μιας άτυπης κοινότητας. Αρκεί να υπάρχουν κάποιοι που να πάρουν τις πρωτοβουλίες και να έχουν το θάρρος και την αποφασιστικότητα να κάνουν κάτι, έστω και αν αυτό το κάτι γίνει χωρίς να συμμετέχουν οι υπόλοιποι. Οι υπόλοιποι δεν μπορούν παρά να εγκρίνουν και να ακολουθήσουν αργότερα. Και τα υπόλοιπα έρχονται αργότερα. Το κάλεσμα από τρίτους για συνεργασία και παρουσιάσεις έρχονται μόνο αφού δείξεις ότι έχεις κάτι που μπορείς να κάνεις. Επίσης η γνώση και η πείρα για να προχωρήσει μια κοινότητα στην διοργάνωση μεγαλύτερων και περισσότερων δράσεων δεν έρχεται ουρανοκατέβατη αλλά μόνο με την συμμετοχή σε δράσεις που διοργανώνουν άλλοι. Στα μέρη μου – δεν ξέρω αν υπάρχει η έκφραση αλλού στην Ελλάδα – λέμε το αγώι ξυπνάει τον αγωγιάτη.

Επίσης, ένας βασικός παράγοντας για να μπορέσει μια άτυπη ή έστω μια οργανωμένη μικρή κοινότητα να δραστηριοποιηθεί πέρα από το να συμφωνούν όλοι μεταξύ τους ότι πρέπει να κάνει κάτι και τελικά να μην κάνει επειδή έχει ελλείψεις σε πόρους και διασυνδέσεις είναι να επιτρέψει στον εαυτό της να συνεργαστεί με άλλες κοινότητες, συλλόγους, εταιρείες, σχολές, οποιονδήποτε μπορεί να πραγματοποιήσει μια δράση από κοινού. Ελάχιστοι είναι τόσο δυνατοί που να μπορούν να απομονωθούν και να κάνουν δράσεις μόνοι τους. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να αποτρέπει τον εαυτό της μια κοινότητα από το να συνεργαστεί με άλλους μόνο και μόνο για να είναι μόνο το δικό της όνομα σε ένα αφισάκι ή μια ανακοίνωση, συνήθως για μια δράση που τελικά μπορεί να απευθύνεται από τους ίδιους στους ίδιους επειδή λείπουν αυτοί οι πόροι και διασυνδέσεις.

Σημαντικό βέβαια, είναι κάθε συνεργασία να γίνεται με την αντίληψη από όλους ότι πρόκειται για συνεργασία ώστε να μην παραμερίζει ο ένας τον άλλο εμφανίζοντας τις από κοινού δραστηριότητες ως αποκλειστικά δικές του ή έστω ως κύριο διοργανωτή. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι παρουσιάσεις και δράσεις είτε δεν θα γίνονταν είτε θα ήταν αποτυχημένες αν αποχωρούσε ή παραμεριζόταν ο ένας από τους δύο συνεργαζόμενους. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που πρέπει να έχει υπόψη του ο καθένας είτε πρόκειται για την κοινότητα είτε για ένα ισχυρότερο φορέα.

Που θέλω να καταλήξω. Είναι σημαντικό να αντιληφθούν όλες οι κοινότητες ελεύθερου λογισμικού, όποια και αν είναι η δομή τους, όποιες και αν είναι οι δυνατότητές τους, ότι μόνο όφελος μπορούν να έχουν από συνεργασίες με άλλες κοινότητες ή οποιονδήποτε με τον οποίο μπορούν να δράσουν από κοινού – έστω και για μια παρουσίαση. Σπάνια θα μπορέσει να κάνει μια μεγάλη και επιτυχημένη δράση μια οποιαδήποτε κοινότητα χωρίς να συνεργαστεί με κανέναν άλλο. Ακόμη και αν την θεωρεί επιτυχημένη, σίγουρα μπορεί να κάνει μια ακόμη καλύτερη ή να κάνει πολλές περισσότερες από το να επαναπαυθεί επειδή έκανε μια καλή παρουσία. Μια καλή δράση μέσα σε μια χρονιά μπορεί να είναι καλή, αλλά θα ήταν ακόμη καλύτερη αν ήταν μέρος μιας σειράς από πολλές δράσεις.

Ως τέλος, προτείνω σε όλες τις κοινότητες αλλά και τυχόν άλλες πλευρές που μπορεί να θέλουν να κάνουν σχετικές δράσεις, να συνεργαστούν με την κοινότητα της Βικιπαίδειας. Είμαστε πολύ πρόθυμοι και πλέον αποκτήσαμε τα εφόδια για να συνεργαστούμε κι εμείς ως ισότιμοι. Σε πολλές περιπτώσεις θα μπορούμε να κάνουμε μια ευρύτερη συνεργασία με εσάς και με τους δικούς μας συνεργάτες. Μια καλή παράμετρος είναι ότι η δική μας κοινότητα δεν είναι τοπική. Υπάρχουν βικιπαιδιστές σε πολλά μέρη της Ελλάδας πρόθυμοι να συμμετάσχουν ή και να ταξιδέψουν προκειμένου να προωθήσουν την Βικιπαίδεια σε μια από κοινού οργανωμένη δράση. Για όσους ενδιαφέρονται, μπορούν να απευθυνθούν στην κοινότητα στο email info-el@wikimedia.org.

1 Eric S. Raymond (1999). The Cathedral & the Bazaar. O’Reilly. ISBN 1-56592-724-9.

Λογότυπο των Βικινέων

Από την αρχή του μήνα έχει ξεκινήσει (εκ νέου) η δοκιμαστική λειτουργία για τα ελληνικά Βικινέα (αντίστοιχα των αγγλικών Wikinews). Το εγχείρημα στεγάζεται στον επωαστήρα του Ιδρύματος Wikimedia όπου φιλοξενούνται όλα τα προτεινόμενα εγχειρήματα μέχρι να καταδειχθεί ότι μπορούν να είναι βιώσιμα ώστε να εγκριθεί η ανεξάρτητη λειτουργία τους με δικό τους wiki.

Σκοπός του εγχειρήματος είναι να παρουσιάσει επίκαιρο, συνεκτικό, άξιο δημοσίευσης και ψυχαγωγικό περιεχόμενο χωρίς προκατάληψη. Τα Βικινέα προωθούν την ιδέα της συμμετοχικής δημοσιογραφίας με βάση την πεποίθηση ότι οι πολίτες γνωρίζουν τι είναι ειδήσεις καλύτερα από τον καθένα. Το εγχείρημα Βικινέα είναι μια ελεύθερου περιεχομένου πηγή ειδήσεων του Ιδρύματος Wikimedia, που έχει στόχο να προσφέρει περιεχόμενο, χωρίς χρέωση, ενώ ο καθένας καλείται να συνεισφέρει δημοσιογραφικά κείμενα σχετικά με μεγάλα ή μικρά γεγονότα, προερχόμενα είτε από άμεση εμπειρία, ή ως συμπερίληψη από άλλη πηγή. Τα Βικινέα έχουν ιδρυθεί με την ιδέα να κτίσουν ένα μοναδικό περιβάλλον ειδήσεων που θα εμπλουτίσει το τοπίο των ΜΜΕ.

Η χρήση των Βικινέων επεκτείνεται πέρα από τη δημοσίευση των πρωτογενών δημοσιογραφικών ερευνών, με την παροχή ελεύθερων, ουδέτερων, και ολοκληρωμένων περιλήψεων των ειδήσεων από οπουδήποτε. Και θα είναι ήδη χρήσιμα ακόμα κι αν το φάσμα των θεματικών που καλύπτουν είναι γεμάτο κενά — επειδή σε αυτές τις θεματικές περιοχές, θα έχουμε ήδη επωφεληθεί από το συνεργατικό μοντέλο του βίκι. Τα Βικινέα θα αναπτύσσονται για να γίνουν πιο χρήσιμα κάθε μέρα. Κι ενώ τα Βικινέα επιδιώκουν να καταστούν μια μέρα μια χρήσιμη πηγή από μόνα τους, πρόκειται να προσφέρουν επίσης μια εναλλακτική λύση έναντι των ιδιωτικών πρακτορείων ειδήσεων όπως το Associated Press ή το Reuters, δηλαδή θα καθιστούν δυνατή σε ανεξάρτητες ομάδες ενημέρωσης την πρόσβαση σε μια υψηλής ποιότητας ροή ειδήσεων, χωρίς χρέωση, που θα αποτελέσει συμπλήρωμα των ρεπορτάζ τους. Χάρη στην απήχηση του ελεύθερου περιεχομένου, ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει τις δικές του ελεύθερες πηγές ειδήσεων — ακόμα και μη ουδέτερες — βασιζόμενος σ’αυτήν την προεργασία. Υπάρχουν πολλές προκλήσεις. Τα Βικινέα υιοθέτησαν τις βασικές αρχές που έκαναν την Wikipedia και τις άλλες ιστοσελίδες της Wikimedia αυτό που είναι σήμερα: ουδέτερο, ελεύθερο περιεχόμενο με ανοιχτές διαδικασίες στην λήψη των αποφάσεων.

Τα Wikinews είναι το μόνο εγχείρημα αδελφικό της Wikipedia στο οποίο δεν υπάρχει αντίστοιχο ελληνικό. Δοκιμαστική λειτουργία είχε ξεκινήσει και παλιότερα αλλά δεν προχώρησε καθώς ατόνησε η συνεισφορά αυτών που ενδιαφέρονταν. Αυτή τη φορά φαίνεται ότι υπάρχει περισσότερη όρεξη από τους χρήστες της Βικιπαίδειας που επανεκκίνησαν την προσπάθεια, και μάλλον έχουν ξεκινήσει με σωστές ενέργειες ώστε να οργανωθούν και ο χώρος να είναι έτοιμος ώστε να δεχθεί συνεισφορά και από χρήστες που δεν είχαν σχέση με την Βικιπαίδεια. Προσωπικά υποσχέθηκα τεχνική κυρίως βοήθεια (αν την χρειαστούν) και εύχομαι το εγχείρημα να γίνει επιτυχημένο. Όταν λέω επιτυχημένω, εννοώ όχι απλώς να ολοκληρωθεί η δοκιμαστική λειτουργία και να δημιουργηθεί το wiki. Εννοώ να έχει και περαιτέρω επιτυχία στο ελληνικό διαδίκτυο όπου περισσεύουν οι δήθεν ειδησεογραφικοί ιστότοποι και blog που απλώς αναπαράγουν ειδήσεις από αλλού ή δίνουν περισσό βάρος και σχολιάζουν ειδήσεις ανάλογα με την πολιτική ή ιδεολογική τους κατεύθυνση.  Πραγματική και ουδέτερη συμμετοχική δημοσιογραφία ή δημοσιογραφία των πολιτών δεν είχαμε μέχρι τώρα.

 

UPDATE:  Τα ελληνικά ΒΙΚΙΝΕΑ έχουν ξεκινήσει την κανονική τους λειτουργία εδώ στο http://el.wikinews.org. Θα κάνω μια καλύτερη ενημέρωση αργότερα.

Εδώ και κάποιες εβδομάδες έχει ξεκινήσει η λειτουργία της ελληνικής DBpedia.  Η DBpedia είναι ένα project για την εξαγωγή, διασύνδεση και επαναχρησιμοποίηση δομημένης πληροφορίας διαμέσου του Web από την Wikipedia. Τα δεδομένα που αντλούνται μπορούν να είναι αντικείμενο επεξεργασίας από λογισμικό και να διασυνδεθούν με οποιοδήποτε τρόπο, προσφέροντας δυνατότητες για απίστευτες εφαρμογές. Η δημιουργία αντίστοιχης βάσης με δεδομένα από την ελληνική βικιπαίδεια (και βεβαίως διασυνδεδεμένα με τα αντίστοιχα από την αγγλική) πρώτα από όλα μπορούν να μας οδηγήσουν σε:

  1. καλύτερη διαχείριση και οργάνωση της πληροφορίας εντός της βικιπαίδειας,
  2. ενημέρωση και διορθώσεις για αναντιστοιχίες πληροφοριών σε σχέση με την αγγλική ή ακόμη και άλλες πηγές πληροφοριών,
  3. χρήση τους από εφαρμογές τρίτων web based ή όχι εφαρμογών, διαμοιράζοντας τις πληροφορίες της βικιπαίδειας σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων ακόμη και αν δεν την επισκεφτούν άμεσα, γεμίζοντας στην ουσία το διαδίκτυο με συνδέσμους προς άρθρα της βικιπαίδειας.

Το ελληνικό project διοργανώνεται από το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ που χρηματοδοτείται και εδράζεται στο Δήμο Βέροιας Η δημιουργία της πρώτης έκδοσης της ελληνικής DBpedia έγινε από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του ΠΜΣ στην Επιστήμη του Διαδικτύου στα πλαίσια της εργασίας τους για το μάθημα “Επεξεργασία Πληροφορίας στο Διαδίκτυο” με επιβλέποντα τον δρ. Χαράλαμπο Μπράτσα. Σημειώνω ότι ακόμη και η δημιουργία του τοπικού project είναι αρκετά πρωτοποριακή, καθώς πρόκειται για μόλις την τρίτη διεθνή έναρξη πλην της αγγλικής,  αλλά είναι ήδη σε περισσότερο δυναμική πορεία.

Σύντομα οι μεταπτυχιακοί φοιτητές θα ενημερωθούν σχετικά με την λειτουργία των προτύπων και ιδιαίτερα των κουτιών πληροφοριών (infoboxes) που είναι και στο άμεσο ενδιαφέρον της DBpedia. Αργότερα θα υπάρχει έντονη και αμφίδρομη διοχέτευση ιδεών και παρατηρήσεων με σκοπό την παράλληλη βελτίωση.

Η ουσία και η χρησιμότητα του παραπάνω project, είναι όπως τέθηκε σε ένα παράδειγμα από χρήστη της ΒΠ, ότι η dbpedia θα τραβά συγκεκριμένες πληροφορίες από άρθρα της wikipedia και θα τις αποθηκεύει σε δομημένη μορφή (σε μορφή δενδρική σε κάποιο object ή οντολογία), ώστε να μπορεί να γραφεί κώδικας που να χρησιμοποιεί αυτές τις πληροφορίες.. πχ. θα μπορούσε να γραφεί κώδικας για κινητά τηλέφωνα που χρησιμοποιώντας το gps στίγμα του κινητού να καταλαβαίνει σε ποια πόλη είσαι και να εμφανίζει συνοπτικές πληροφορίες για την πόλη. Θα ήταν δύσκολο να αντλήσει συγκεκριμένες πληροφορίες (π.χ. αριθμός κατοίκων, υψόμετρο, ενδεικτική φωτογραφία πόλης, σημαία πόλης κλπ) από την wikipedia (κάνοντας parse το κείμενο της wikipedia) αλλά θα είναι εύκολο να παίρνει τα δεδομένα δομημένα κατευθείαν από το dbpedia.

Αυτό το πράγμα δεν θα μπορούσε να γίνει μόνο μέσα από την Βικιπαίδεια, κυρίως επειδή τα meta-data θα πρέπει να  είναι σε ένα machine-readable format. Για παράδειγμα οι πληροφορίες για κάθε χώρα υπάρχουν στο αντίστοιχο infobox, αλλά για να γίνει χρήση από κάποιο πρόγραμμα, θα πρέπει να μπορέσει να τα διαβάσει πρώτα. Αυτό είναι που κάνει η dbpedia, εξάγει τα δεδομένα από τα αντίστοιχα infoboxes και τα διανέμει με μορφή που μπορούν να διαβάσουν τα προγράμματα. Μόνο σε πολύ μικρό βαθμό τα άρθρα της ΒΠ μπορούν να έχουν ενσωματωμένα μεταδεδομένα (π.χ. microformats). Άλλες μορφές (RDF/XML, JSON κλπ.) αλλά και ευρετήρια, αναζήτηση και συνδυασμός των δεδομένων, δεν είναι δυνατό να υπάρχουν χωρίς σχετική επέκταση του λογισμικού (π.χ. Semantic MediaWiki) κάτι που είναι αρκετά δύσκολο, ακριβό και πολύπλοκο να γίνει. Αλλά η DBpedia δεν κάθεται απλά στην εξαγωγή των δεδομένων από την ΒΠ: μέσω αυτής μπορεί να γίνει συνδυασμός  δεδομένων και από άλλες πηγές από όπου εξάγονται παρόμοιες πληροφορίες.