Εδώ και τρία χρόνια, περισσότεροι από 200 φοιτητές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ήρθαν σε επαφή με την Wikipedia, είτε για να την αναλύσουν είτε για να την εμπλουτίσουν. Τόσο οι ίδιοι, όσο και η Wikipedia, κερδίζουμε από αυτή τη σχέση.
Η πρώτη επαφή της εκπαιδευτικής διαδικασίας με την Wikipedia, έγινε μέσα από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Επιστήμη του Web, όπου μέσα από αυτό αναπτύχθηκε η ελληνική έκδοση της DBpedia και σταδιακά εμπλουτίστηκε και βελτιώθηκε. Μετά από παρουσιάσεις στους μεταπτυχιακούς φοιτητές σχετικά με την λειτουργία των προτύπων του MediaWiki, αυτοί μπόρεσαν να δημιουργήσουν νέα infoboxes, να διορθώσουν παλιότερα και να δημιουργήσουν την οντολογία για εισαγωγή των πληροφοριών από την Wikipedia στην DBpedia. Το ίδιο έκαναν για άλλες δύο χρονιές, ενώ παράλληλα δημιούργησαν και σημαντικά λήμματα σχετικά με τα μαθηματικά.
Στην πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ, λίγα μέτρα μακρύτερα από την Μαθηματική Σχολή, βρίσκεται η Ιατρική Σχολή. Στο προπτυχιακό μάθημα της Ιατρικής Εκπαίδευσης, για δύο χρονιές ζητήθηκε ως εργασία η μετάφραση ιατρικών λημμάτων. Στοχεύοντας στην ποιότητα αντί την ποσότητα μεταφρασμένων λημμάτων, οι φοιτητές σχημάτισαν ομάδες δυο-τριών ατόμων για να δουλέψουν στο ίδιο λήμμα. Αυτό έδωσε το πλεονέκτημα της πολυπεξεργασίας, που βοήθησε στην διόρθωση σφαλμάτων και επίλυση προβλημάτων από τους ίδιους τους φοιτητές. Από μια λίστα προτεινόμενων θεμάτων, αρκετοί είχαν επιλέξει να μεταφράσουν featured articles από την αγγλική Wikipedia, και σε αρκετές περιπτώσεις η μετάφραση δεν υπολείπεται σε τίποτε το πρωτότυπο λήμμα. Φαίνεται ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν αναγνωριστεί ως αξιόλογα και στην ελληνική Βικιπαίδεια, απλά επειδή κανείς δεν σκέφτηκε να τα προτείνει!
Εργαστήριο εκμάθησης επεξεργασίας στη Μαθηματική Σχολή του ΑΠΘ.
Ακολουθώντας την προηγούμενη εμπειρία, το ίδιο μοντέλο εργασίας μεταφέρθηκε αυτή τη χρονιά και στο προπτυχιακό τμήμα της
Μαθηματικής Σχολής. Αυτή την φορά όμως εμπλουτίστηκε όχι μόνο με την δυνατότητα επεξεργασίας κάθε λήμματος από πολλούς φοιτητές αλλά και εκτός από την επιτόπου εκπαίδευση πάνω στη Wikipedia, τους ενισχύσαμε με την ύπαρξη Online Ambassadors που έχουν ως σκοπό να καθοδηγήσουν και να συμβουλέψουν τους φοιτητές και να τους βοηθήσουν σε όποιο πρόβλημα τους προκύψει. Για τα προτεινόμενα θέματα μετάφρασης, μια προτιμούμενη προτεραιότητα δόθηκε για λήμματα σε κλάσεις ανώτερης ποιότητας και ύψιστης ως μέσης σπουδαιότητας. Από ότι φαίνεται θα είναι επίσης μια πετυχημένη εργασία που θα ενισχύσει την ελληνική Wikipedia με μια σειρά καλών λημμάτων.
Η μετάφραση λημμάτων της Wikipedia είναι κάτι που ενισχύει τους φοιτητές με την τριβή τους στην ορολογία της επιστήμης τους, όπως π.χ. στην ιδιαίτερα δύσκολη ιατρική ορολογία. Ιδιαίτερα εκεί, η γενική ομολογία είναι ότι δεν θα μπορούσε κανείς εύκολα να μεταφράσει κείμενα με ιατρικούς όρους, χωρίς να έχει άμεση σχέση με το αντικείμενο: κατ’ελάχιστο να είναι φοιτητής ιατρικής. Άρα αυτή η περίπτωση είχε κέρδος και για τις δυο πλευρές: οι φοιτητές μάθαιναν καλύτερα την ιατρική ορολογία σε δύο γλώσσες και η Wikipedia κέρδισε αρκετά πολύ καλά λήμματα που αλλιώς θα δημιουργούνταν δύσκολα. Επίσης, τόσο στην ιατρική όσο και στα μαθηματικά, οι φοιτητές είχαν την ευκαιρία να ασχοληθούν με εκλαϊκευτικά κείμενα που θα είχαν ως αποδέκτη το ευρύ κοινό και όχι κάποιον ακαδημαϊκό όπως ο καθηγητής τους, και άρα να χρησιμοποιήσουν ένα διαφορετικό τρόπο γραφής.
Τα παραπάνω προγράμματα έγιναν δυνατά μέσα από την συνεργασία με OKFN-Greece και τους διδάσκοντες του ΑΠΘ που δείχνουν ενδιαφέρον για το αντικείμενο. Βεβαίως, έχουν υπάρξει και άλλες προσπάθειες σε άλλες σχολές και πανεπιστήμια της Ελλάδας, αλλά με μικρότερο αντίκτυπο, τουλάχιστον για την ελληνική Βικιπαίδεια. Αποτελούν σημαντικούς σταθμούς για την μελλοντική επέκταση και λειτουργία παρόμοιων προγραμμάτων και σε άλλες σχολές και πανεπιστήμια της Ελλάδας. Άλλωστε, σε κάθε βήμα προχωράμε σε κάτι ακόμη καλύτερο, ακολουθώντας τις κατευθυντήριες γραμμές του Wikipedia Education Program. Ήδη, ένας από τους παραπάνω καθηγητές έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ένταξη ενός εκτεταμένου προγράμματος περισσότερων εβδομάδων για το επόμενο έτος. Μπορεί να δούμε κάτι καλό!
Το άρθρο αρχικά δημοσίευσα στο blog του Wikimedia Foundation.
Ιουνίου 7, 2013
Κατά την διάρκεια του λεγόμενου “Debate EΛ/ΛΑΚ“ στο φετινό fosscomm, μου κινήθηκε το ενδιαφέρον να ρίξω μια ματιά στα site των κομμάτων που συμμετείχαν σε αυτό. Για την ιστορία, είχαν κληθεί τα πολιτικά κόμματα να στείλουν εκπροσώπους τους για να παρουσιάσουν τις θέσεις τους για το ελεύθερο και ανοιχτό λογισμικό. Συμμετείχαν μόνο δύο εκπρόσωποι – της ΔημΑρ και των Οικολόγων-Πράσινων, ενώ το Κόμμα των Πειρατών έστειλε μόνο γραπτές θέσεις. Η όλη παρουσίαση δεν μου φάνηκε αρκετά ουσιαστική, αφού όπως ήταν αναμενόμενο δεν θα περίμενα να έρθει κάποιος πολιτικός σε ένα συνέδριο ελεύθερου λογισμικού και να εκφράσει απόψεις εναντίον του. Οπότε λίγο-πολύ είπαν αυτά που θα θέλαμε να ακούσουμε. Επίσης μου φάνηκε ιδιαίτερα πιθανό ότι οι θέσεις που κατατέθηκαν ήταν κυρίως απόψεις των εκπροσώπων (δηλαδή έστειλαν αυτούς που είχαν τέτοια φιλική σχέση προς το ελ/λακ) παρά οι επίσημες απόψεις των ίδιων των κομμάτων (που πιθανό να μην τα απασχολεί ιδιαίτερα το θέμα).
Οπότε, όπως έγραψα παραπάνω, μου κινήθηκε επιτόπου το ενδιαφέρον να ρίξω μια ματιά στα site εκείνων των κομμάτων για να δω αρχικά τι λογισμικό (cms) χρησιμοποιούν τα επίσημα site των κομμάτων, και επίσης τι άδεια χρήσης χρησιμοποιούν για το περιεχόμενο. Για το τελευταίο το θεωρώ αρκετά σημαντικό – όχι μόνο για τους πολιτικούς – για οποιονδήποτε θεωρείται ότι είναι υπέρμαχος του ελεύθερου λογισμικού και γενικότερα της πρόσβασης σε ελεύθερο περιεχόμενο. Θεωρώ ότι για έναν υπέρμαχο αυτών των ελευθεριών, εκτός από το να χρησιμοποιεί απλώς ελεύθερο λογισμικό (που μπορεί να το κάνει απλώς επειδή είναι δωρεάν) το ότι αυτό το κάνει για ιδεολογικούς λόγους θα το αποδείξει αν επίσης μοιράζεται το περιεχόμενο (ή λογισμικό) που παράγει ο ίδιος. Κατά την διάρκεια του debate δεν πρόλαβα να κάνω τις σχετικές ερωτήσεις στους εκπροσώπους. Αυτές τις ημέρες όμως έκατσα και έριξα μια ματιά για να κάνω μια πρόχειρη ανάλυση.
Για κάθε κόμμα κοίταξα τα ακόλουθα στοιχεία:
- Στον επίσημο ιστότοπό του, το cms που χρησιμοποιεί (αν είναι ελ/λακ ή όχι). Αν ένα κόμμα κόμμα λέει ότι είναι υπέρ του ελ/λακ αλλά δεν το χρησιμοποιεί, τότε μάλλον δεν το πολυενδιαφέρει.
- Την δήλωση copyright για το περιεχόμενο του ιστότοπου. Μοιράζεται το περιεχόμενό του με ελεύθερη άδεια χρήσης ή όχι; Αν και είναι αναμενόμενο ότι πολιτικά κόμματα που θα ήθελαν οι επίσημες θέσεις του και το προπαγανδιστικό υλικό να αναπαράγονται όσο το δυνατό περισσότερο, φαίνεται ότι για τους περισσότερους το κτητικό ένστικτο είναι δυνατότερο από οποιαδήποτε κοινή λογική. Σημειώνω ότι η δήλωση για ελεύθερη αναπαραγωγή δεν θα ήταν πρωτοποριακή. Παλιότερα είχα ανακαλύψει μια τέτοια προ-Creative Commons άδεια στην προπαγανδιστική Σοβιετολογία της δεκαετίας του ’60.
- Τις άδειες χρήσης στο επίσημο flickr του κόμματος. Δεδομένο είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου που μπορεί να παράγει ένα πολιτικό κόμμα είναι τα Δελτία Τύπου του, οι πολιτικές απόψεις του κλπ., πράγματα που δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για χρήση σε άλλα έργα (για το λεγόμενο remix). Η πρακτική στην Βικιπαίδεια έχει δείξει ότι πολύ χρήσιμες για αυτή μπορεί να είναι φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί για λογαριασμό ενός κόμματος ή θεσμού και δημοσιεύονται με ελεύθερη άδεια χρήσης. Αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εικονογράφηση των εγκυκλοπαιδικών λημμάτων για τους πολιτικούς (είτε του κόμματος είτε άλλων με τους οποίους συναντούνται). Πέρα από τον επίσημο ιστότοπο του κόμματος, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των φωτογραφιών συνήθως ανεβαίνει στο flickr
Για όλα τα κόμματα κοίταξα αν έχουν άλλους μηχανισμούς διαμοιράσματος περιεχομένου, όπως αν ανεβάζουν αλλού φωτογραφίες κλπ. Δεν υπάρχουν ιδιαιτεροι τέτοιοι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να βγάλουν σχετικά αποτελέσματα, για παράδειγμα δεν κοίταξα καθόλου τις σελίδες Facebook των κομμάτων, αφού εκεί δεν σημειώνεται σχεδόν ποτέ η άδεια χρήσης των φωτογραφιών και του περιεχομένου. Στην περίπτωση του YouTube, ενώ υπάρχει μηχανισμός για την σήμανση ενός video ως Creative-Commons-Attribution, με τέτοια άδεια χρήσης έχει σημανθεί video μόνο των Πειρατών. Να υποθέσουμε ότι τα υπόλοιπα κόμματα που χρησιμοποιούν «Τυπική άδεια YouTube» δεν θα ήθελαν τα διαφημιστικά τους μηνύματα να αντιγραφούν και σε άλλα site;
Παραθέτω σε πίνακα τα ευρήματα της πρόχειρης ανάλυσης. Περιλαμβάνονται τα κόμματα που είχαν μεγαλύτερα ποσοστά στις τελευταίες εκλογές με την προσθήκη των Πειρατών που υποτίθεται ότι είναι στα άμεσα ενδιαφέροντα του κόμματος.
ΠΑΣΟΚ, Οικολόγοι-Πράσινοι και Δημοκρατική Συμμαχία έχουν ελεύθερη άδεια χρήσης για το περιεχόμενο του ιστότοπου (Cc-by-sa-3.0-gr). Για την περίπτωση της Δημοκρατικής Συμμαχίας σημειώνεται ότι στους Όρους Χρήσης γίνεται αναφορά στο copyright χωρίς αναφορά σε Creative Commons. Ας υποθέσουμε ότι απλώς το ξέχασαν εκεί και ισχύει η σημείωση στο footer. Οι Πειρατές χρησιμοποιούν by-nc-sa/3.0. Με όρο non-commercial δεν μπορεί να θεωρηθεί ελεύθερη άδεια. Όλα τα υπόλοιπα κόμματα είτε αναφέρουν ρητά «All rights reserved» είτε τίποτε, που είναι το ίδιο πράγμα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνεται και η Δημοκρατική Αριστερά που συμμετείχε στο debate.
Από άποψη CMS, τα πράγματα είναι καλύτερα, αφού αρκετά από τα κόμματα χρησιμοποιούν τα δημοφιλή Drupal, Joomla ή WordPress. Το ΠΑΣΟΚ από ότι φαίνεται χρησιμοποιεί το BetaCMS υπό άδεια LGPL. Ανεξάρτητοι Έλληνες, ΚΚΕ, Δημοκρατική Συμμαχία δεν φαίνεται τι cms χρησιμοποιούν (προφανώς ιδιοταγή) και η Χρυσή Αυγή χρησιμοποιεί την ιδιοταγή expressionengine. Σε σύνολο 14, τα 10 χρησιμοποιούν ανοιχτό λογισμικό, ίσως επειδή τα συγκεκριμένα cms είναι δωρεάν, δημοφιλή και ευκολόχρηστα και όχι λόγω φιλοσοφίας.
Στο flickr δεν είναι πολλά τα κόμματα που μοιράζουν περιεχόμενο. Από όλα, μόνο το ΠΑΣΟΚ μοιράζει φωτογραφίες υπό cc-by-sa-2.0. Η ΝΔ και η ΔημΣυμ μοιράζουν φωτογραφίες υπό άδειες non-derivatives και non-commercial αντίστοιχα (μη ελεύθερες). Η ΔημΑρ έχει επίσημο λογαριασμό χωρίς να έχει ανεβάσει οτιδήποτε. ΣΥΡΙΖΑ, ΛΑΟΣ, Οικολόγοι-Πράσινοι και ΑΝΤΑΡΣΥΑ μοιράζουν υλικό με «All rights reserved».
Συνολικά, αυτό που τα πετυχαίνει καλύτερα σε όλους τους τομείς ήταν το ΠΑΣΟΚ που χρησιμοποιεί ελ/λακ αλλά μοιράζεται επίσης ελεύθερα το δικό του περιεχόμενο (εκατοντάδες φωτογραφίες). Τα υπόλοιπα κόμματα από ότι φαίνεται είτε δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα είτε κάνουν πολύ μικρές, πολύ διστακτικές κινήσεις.
Φυσικά δεν θα πρότεινα σε κανέναν να ψηφίσει με βάση τα παραπάνω. Τα ζητήματα που μας απασχολούν στις θέσεις των κομμάτων είναι πολύ περισσότερα από το αν μοιράζουν μερικές φωτογραφίες ή video με cc-by-sa ή cc-by-nc. Γι’αυτό άλλωστε και τα παραπάνω τα βγάζω με την λήξη της ψηφοφορίας.
Γενικά η άποψή μου είναι ότι όταν αγορεύουμε υπέρ του ελεύθερου λογισμικού ή περιεχόμενου, θα πρέπει εκτός από το να εκφράζουμε απλώς την «συμπάθεια» προς αυτό και να σχολιάζουμε πόσο καλύτερος είναι ο Firefox έναντι του Internet Explorer, να είμαστε έτοιμοι να συμμετέχουμε σε αυτή την κουλτούρα μοιράζοντας και ότι μπορούμε εμείς στους υπόλοιπους.
update: Παρέλειψα να αναφέρω τις απαντήσεις των κομμάτων στις ερωτήσεις που τους έθεσε ο elkosmas σχετικά με τις θέσεις τους για το ανοιχτό λογισμικό. Υπάρχουν από το 2012 οι θέσεις των Οικολόγων-Πράσινων, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, Δράση/Φιλελεύθερη Συμμαχία, και από το 2007 του ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ. Θα ήταν ενδιαφέρον αν την επόμενη φορά προστεθεί μια ερώτηση σχετικά με τις προθέσεις προσφοράς σε ελεύθερο περιεχόμενο από το κάθε κόμμα.
ΥΓ: Αν έχω κάνει κάποια λάθη στα παραπάνω ευρύματα ή έχει κάποιος να προσθέσει κάτι, με χαρά θα ενημερώσω το άρθρο.
Ιουνίου 17, 2012
Την προηγούμενη εβδομάδα συμμετείχα στο spring school του Medical Education Informatics International Conference 2012 με δύο παρουσιάσεις.
Η πρώτη, στις 5 Απριλίου, είχε θέμα How to create and edit Wikipedia articles with medical content. Σχολιασμός αυτής της παρουσίασης υπάρχει εδώ: Comments on Wiki derivatives session (το όνομά μου είναι γραμμένο λάθος).
Η δεύτερη, στις 6 Απριλίου, ήταν στο παράλληλο Open Knowledge Foundation (OKFN) Greece Meet-up που ήταν αφιερωμένο στην ίδρυση του τοπικού chapter OFKN Greece. Παρουσίασα την πορεία μας για την ίδρυση του Wikimedia Greece και τα project που τρέχουμε σε συνεργασία με άλλους φορείς, όπως τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Το Open Knowledge Foundation (OKFN) είναι μη κερδοσκοπικό Ίδρυμα, αντίστοιχο με το Wikimedia, που ιδρύθηκε το 2004 με σκοπό να προωθήσει την ανοικτή πρόσβαση στη γνώση σε όλες της τις μορφές. Το OKFN-GR θα είναι το τοπικό παράρτημα αντίστοιχο με το δικό μας Wikimedia Greece και από ότι φαίνεται θα συνεργαστούμε άψογα σε αρκετά θέματα.
Απριλίου 10, 2012
Η Wikipedia είναι μια γενική εγκυκλοπαίδεια και φυσικά ως τέτοια περιλαμβάνει και μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα άρθρα σχετικά με τα μαθηματικά. Μια επισκόπηση της μαθηματικής πύλης στην αγγλική wikipedia μπορεί να δείξει ένα φοβερό πλούτο γενικών και εξειδικευμένων μαθηματικών άρθρων. Αντίστοιχα, αρκετά άρθρα υπάρχουν και στην κατηγορία μαθηματικών στην ελληνική wikipedia (δεν υπάρχει ακόμη πύλη).
Στην αγγλική wikipedia η ανάπτυξη του περιεχομένου υποβοηθιέται όπως και άλλοι θεματικοί τομείς από το WikiProject Mathematics, έναν κεντρικό χώρο συντονισμού των συντακτών (χωρίς να είναι απαραίτητο να συμμετέχει κάποιος σε αυτό για να γράφει άρθρα). Στην ελληνική δεν έχει υπάρξει τέτοιου είδους επιχείρηση. Όμως, σημαντική συνεισφορά έχει γίνει από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του ΑΠΘ στην Επιστήμη του Web. Παλιότερα είχα γράψει για την DBpedia που ξεκίνησε μέσα από αυτό. Τον Δεκέμβριο 2011 ζητήθηκε ως άσκηση από τους φοιτητές η παραγωγή/μετάφραση ενός άρθρου με θέμα τα μαθηματικά και η τοποθέτηση σε περισσότερα άρθρα πλαισίων πληροφοριών για διασύνδεση με κωδικοποιήσεις των επιστημονικών θεματικών πεδίων. Περιεχόμενο που παράχθηκε βρίσκεται εδώ. Υπάρχει βέβαια πολύ δουλειά να γίνει ακόμη.
Για όλα τα παραπάνω, το συνέδριο Μαθηματική Εβδομάδα (7-11 Μαρτίου στην Θεσσαλονίκη) θα είμαι συνεισηγητής με θέμα την συγγραφή και επεξεργασία μαθηματικών άρθρων στην Βικιπαίδεια, στις 7 Μαρτίου 20:40-21:00 αίθουσα Α [πρόγραμμα].
Μαρτίου 5, 2012
Free Software Foundation